ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΑΤΤΙΚΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ
λέξεις - φράσεις - δικανικοί όροι
Επιμέλεια: Β. Δ.

ἀβίωτος: αφόρητος.
ἀβίωτον ἐστί τινι: ο βίος είναι ανυπόφορος σε κάποιον.
ἀγαθός: ευγενής, καλός, ανδρείος.
ἄριστος: ευγενής.
τύχῃ ἀγαθῇ: με το καλό.
ἀγαθὰ φρονῶ: έχω καλά αισθήματα.
ἀγαθὰ πάσχω: ευεργετούμαι.
ἀγαθὰ ποιῶ: ευεργετώ.
ἀγαπητῶς: πρόθυμα, με κόπο, μόλις και με τα βίας.
ἀγγέλλω πόλεμον: κηρύττω πόλεμον.
ἀγνοοῦμαι: είμαι άγνωστος, δεν γίνομαι αντιληπτός.
ἀγνὼς εἰμὶ τινός: αγνοώ κάποιον.
ἀγοραίος: αυτός που περνάει την ώρα του στην αγορά.
ἀγοραία ἡμέρα: δικάσιμη.
ἀγορεύω: δημηγορώ.
ἄγχιστος: ο πάρα πολύ κοντινός.
ἄγω: οδηγώ, πορεύομαι, διοικώ.
ἄγω καὶ φέρω: λεηλατώ, μεταφέρω.
ἄγω ἑορτήν: εορτάζω.
ἄγω θυσίαν: θυσιάζω.
ἄγω εἰρήνην: ησυχάζω.
ἄγω τείχος: κατασκευάζω τείχος.
ἄδειαν ἄγω: είμαι σε ασφάλεια.
ἄγομαι φόνου: κατηγορούμαι για φόνο.
ἄγω τινὰ τιμιώτερον: αποδίδω σε κάποιον μεγαλύτερη αξία, υπερεκτιμώ.
ἀγὼν λόγων: καιρός για λόγους.
ἀγὼν μάχης: καιρός για μάχη.
καθίστημι τινά εἰς ἀγῶνα: μπλέκω κάποιον σε δίκη.
ἀγωνίζομαι: προσπαθώ, διεξάγω αγώνα.
ἀγωνίζομαι γραφὴν (ή δίκην): διεξάγω δικαστικό αγώνα.
ὁ ἀγωνιζόμενος: ο κατηγορούμενος.
οἱ ἀγωνιζόμενοι: οι διάδικοι.
ἀδεῶς: άφοβα.
ἄρχω χειρῶν ἀδίκων: αρχίζω πρώτος να αδικώ.
ἀδύνατος λέγειν: μέτριος ρήτορας.
ἀθυμέω-ῶ: είμαι απογοητευμένος, στεναχωριέμαι.
ἄθυμος: στεναχωρημένος, απογοητευμένος.
ἀθύμως ἔχω: χάνω το θάρρος μου.
αἰκίζομαι: βλάπτω, προσβάλλω.
αἴρεσις: άλωση, κατοχή, εκλογή.
αἴρεσιν δίδωμι: παρέχω το δικαίωμα της εκλογής.
αἴρεσιν λαμβάνω: έχω το δικαίωμα της εκλογής.
αἱρέω-ῶ: λαμβάνω, καταλαμβάνω, αιχμαλωτίζω.
αἱροῦμαι: λαμβάνω, εκλέγομαι, προτιμώ.
αἱροῦμαι γνώμην: αποδέχομαι γνώμη.
αἴρω: υψώνω, απομακρύνω, μεταφέρω.
αἴρομαι κίνδυνον: αναλαμβάνω τον κίνδυνο.
δίκην παρὰ τινός αἴρομαι: εκδικούμαι κάποιον.
αἴσθησιν ἔχω τινός: έχω αντίληψη κάποιου.
αἰτία: αίτιο, αφορμή, κατηγορία.
αἰτίαν ἔχω ἤ ὑπέχω: κατηγορούμαι.
ἐν αἰτίᾳ ἔχω τινά: κατηγορώ, θεωρώ κάποιον ένοχο.
ἀπολύω τινά τῆς αἰτίας: απαλλάσσω κάποιον από την κατηγορία.
αἰτιάομαι-ῶμαι: κατηγορώ, προφασίζομαι.
αἰωροῦμαι τὴν ψυχήν: αμφιταλαντεύομαι ψυχικά.
ἐν ἀκαρεῖ: σε μια στιγμή.
ἀκινδύνως ἔχω: δε διατρέχω κίνδυνο.
ἀκμάζω: είμαι ακμαίος, ισχυρός.
ἀκμάζει: είναι κατάλληλη στιγμή.
εὖ ἀκούω: επαινούμαι.
κακῶς ἀκούω: κακολογούμαι.
ἄκρᾳ: κορυφή, ύψωμα, ακρωτήριο.
κατ' ἄκρας: εξ’ ολοκλήρου.
ἄκριτος: συγκεχυμένος, αδίστακτος.
ἄκυρον ποιῶ τὸ ἀξίωμα: μειώνω την εξουσία.
οἱ ἀλήθειαν ἀσκοῦντες: οι φιλαλήθεις.
ἅλις: αρκετά.
ἁλίσκομαι: συλλαμβάνομαι, κυριεύομαι.
ἄλλῃ: κατ’ άλλο τρόπο, σε άλλα μέρη.
ὁ ἄλλος χρόνος: το παρελθόν.
ἀλλότριος: ξένος.
ἀλλοτρίως διάκειμαι ή ἔχω πρός τινά: έχω εχθρική διάθεση απέναντι σε κάποιον.
ἀμαθῶς ἔχω: έχω άγνοια.
ἁμαρτάνω: βλάπτω, διαπράττω αδίκημα.
ἁμαρτάνω τῆς γνώμης τινός: διαψεύδω τη γνώμη κάποιου.
ἐπ' ἀμφότερα ἔχω: ταλαντεύομαι.
ἁμῶς γέ πως: κατά κάποιον τρόπο.
ἁμῶς γέ που: σε κάποιο μέρος.
ἀναγκαῖος: αναπόφευκτος.
τὰ ἀναγκαῖα: τα προς το ζην.
ἐν ἀνάγκῃ ἔχομαι: πιέζομαι από ανάγκη.
ἀνάγω: μεταφέρω.
ἀνάγω (ή ἀνάγομαι) ναῦν: αποπλέω, ανοίγομαι στο πέλαγος.
ἀνακρούω: εμποδίζω.
καταγιγνώσκω τινός ἀνανδρία: θεωρώ κάποιον άνανδρο.
ἀνάστατος γίγνομαι: καταστρέφομαι, ερημώνομαι, αναστατώνομαι.
ἀνελπίστως ἔχω: είμαι απελπισμένος.
ἀνθάπτομαι: προσβάλλω, επιχειρώ.
ἀνίημι: αφήνω, εγκαταλείπω.
ἀνίημι τὴν φυλακήν: χαλαρώνω τον αποκλεισμό.
ἀντέχω περί τινος: επιμένω σε κάτι.
ἀντίος: αντιμέτωπος.
ἀντίπαλον δέος: ο φόβος των εχθρών.
ἀντιποιῶ: ανταποδίδω.
ἀντίπρωρος: αντιμέτωπος.
ἀντίρροπος: ισόρροπος, ισοβαρής.
ὡς ἀνυστόν: όσο το δυνατόν.
οἱ ἄνω χρόνοι: το παρελθόν.
οἱ ἄνωθεν: οι πρόγονοι.
πολλοῦ ἄξιος: αξιόλογος.
οὐδενὸς ἄξιος: ασήμαντος.
ἄξιός εἰμι: δικαιούμαι.
ἀπαθής: αβλαβής, αναίσθητος.
ἀπεῖπον: αρνήθηκα.
ἀπεῖπον + απρφτ: απαγόρευσα.
ἀπεῖπον + μτχ: κουράστηκα.
ἀπειρημένον: το απαγορευμένο.
ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν: για να το πω γενικά.
τὸ ἀποβαῖνον: το αποτέλεσμα.
ἀποδείκνυμι νόμον: δημοσιεύω νόμον.
ἀποδίδωμι τὰ ὀνόματα: ανακοινώνω τα ονόματα.
ἀποκνέω-ῶ: από φόβο αποφεύγω.
ἀποκνῶ τὸν πλοῦν: αναβάλλω την εκστρατεία από φόβο.
ἀπόμισθος: απλήρωτος.
ποιῶ τινα ἀπόμισθον: απολύω κάποιον χωρίς καταβολή μισθού.
ἀπορία: δυσκολία, στεναχώρια, έλλειψη.
εἰς ἀπορίαν καθίσταμαι: περιέρχομαι σε δύσκολη θέση.
ἐν ἀπόροις εἰμί: βρίσκομαι εν μέσω δυσχερειών.
ἀποστερέω-ῶ: αφαιρώ, αρπάζω.
ἀποτρέπομαι: αποσύρομαι.
ἀποτρέπομαι ἄλλην ὁδόν: στρέφομαι σε άλλη οδό.
ἀποχρῶμαι τινα: φονεύω κάποιον.
ἅπτομαι: αγγίζω, εξετάζω.
ἅπτομαι τῶν πολιτικῶν πραγμάτων: αναμειγνύομαι στα πολιτικά.
ἀργύριον: χρήματα, τεμάχιο αργύρου.
σκοπῶ τὸ λυσιτελέστατον πρὸς ἀργύριον: αποβλέπω προς το οικονομικά ωφέλιμο.
ἄρνυμαι: κερδίζω, αποκομίζω.
ἄρχομαι: εξουσιάζομαι.
σφόδρα ἄρχομαι: καταπιέζομαι ως πολίτης.
ἀσύμφορον: ζημία.
ἄτιμος: ο στερηθείς των πολιτικών δικαιωμάτων.
ἄτιμον τινά ποιοῦμαι: τιμωρώ κάποιον στερώντας του τα πολιτικά δικαιώματα.
αὐτόματος θάνατος: φυσικός θάνατος.
ἐπὶ πᾶν ἀφικνοῦμαι: δοκιμάζω κάθε μέσο.
βαθύνω τὴν φάλαγγα: αυξάνω το βάθος της φάλαγγας.
βαρὺς εἰμί τινι: είμαι ενοχλητικός σε κάποιον.
βίᾳ πάσχω: ασκείται εναντίον μου βία.
πρὸς τὸ βίαιον: διά της βίας.
βλασφημία: κακολογία.
ἀπολύομαι τὰς βλασφημίας: διαλύω τις κατηγορίες.
βούλομαι τά τινος: έχω τα φρονήματα κάποιου.
τὸ βουλόμενον: η επιθυμία.
τὶ βούλεται ταῦτα;: τι σημαίνουν αυτά;
βραχύς: μικρός, σύντομος.
ὡς ἐν βραχεῖ εἰπεῖν: για ναμην πολυλογώ.
γείνομαι: γεννιέμαι.
οἱ γεινάμενοι: οι γονείς.
ὁ ἐγγύτατα γένους: ο στενός συγγενής.
γίγνομαι ἐπί τινι: περιέρχομαι στην εξουσία κάποιου.
γίγνομαι ὑπό τινι: υποτάσσομαι σε κάποιον.
γιγνόμενοι δασμοί: εισπραττόμενοι φόροι.
οὕτω γιγνώσκω: τέτοια γνώμη έχω σχηματίσει.
γιγνώσκω τὰ δίκαια: λαμβάνω δίκαιη απόφαση.
προσέχω τὴν γνώμην: στρέφω την προσοχή.
τοιαύταις γνώμαις χρῶμαι: έχω τέτοιες αντιλήψεις.
ἡττῶμαι τῇ γνώμῃ: χάνω το θάρρος μου.
γνωρίμως ἔχω: διάκειμαι φιλικά.
δαίμων: θεός, μοίρα.
σὺν δαίμονι: κατά τύχη.
δαμοσία σκηνή: σκηνή του βασιλιά της Σπάρτης.
οἱ περὶ τὴν δαμοσίαν: το συμβούλιο του βασιλιά.
τὰ δεινά: οι συμφορές.
ἐν δεινῷ εἰμι: βρίσκομαι σε δύσκολη θέση.
δεξιὰς δόντες καὶ λαβόντες: ανταλλάξαντες χειραψία μετά διαβεβαιώσεων
δεξιὰς φέρω: φέρω διαβεβαιώσεις.
δεῖ: είναι ανάγκη.
δεῖ τινος: υπάρχει έλλειψη κάποιου.
τὰ δέοντα: τα πρέποντα, το καθήκον.
δέομαι: παρακαλώ, στερούμαι.
δέομαι βίου: έχω ανάγκη να κερδίσω τη ζωή μου.
δημοσίᾳ: με δαπάνες του δημοσίου.
διαγιγνώσκω: ξεχωρίζω, διακρίνω, αποφασίζω.
διεγνωσμένη κρίσις: ειλημμένη απόφαση, αυτή που έχει παρθεί.
διάγνωσιν ποιοῦμαι: εκδίδω απόφαση.
δίαιτα: τρόπος ζωής.
διαιτῶμαι ἀφθόνως: ζω πλουσίως.
διακρούομαι τὸ δοῦναι δίκην: διαφεύγω την τιμωρία.
διαμένω ὤν: συνεχώς είμαι.
διάνοιαν: νους, πνεύμα, ιδέα.
ἀνθρώπινη διάνοια: ανθρώπινη λογική.
διαψήφισις: ψηφοφορία, απόφαση.
τὰ πρὸς ἀλλήλους δίκαια: οι αμοιβαίες υποχρεώσεις.
ἐπὶ πᾶσι τοῖς δικαίοις: με κάθε ειλικρίνεια.
τὰ δίκαια πράττω: ασκώ τη δικαιοσύνη.
δίκη: δικαιοσύνη.
ἐσχάτη δίκη: μέγιστη τιμωρία.
δίκην δίδωμι: τιμωρούμαι.
δίκην λαμβάνω: τιμωρώ.
δίκην ὀφλισκάνω: καταδικάζομαι.
δίκην ὑπέχω: υποβάλλομαι σε δίκη.
ἀγωνίζομαι δίκην: υπερασπίζω δικαστική υπόθεση.
δίδωμι δίκας ἴσας καὶ ὁμοίας: δικάζω με βάση την ισονομία.
ὁ διώκων: ο κατήγορος.
ὁ διωκόμενος: ο κατηγορούμενος.
εὖ ή κακῶς δρῶ τινα: ευεργετώ ή βλάπτω κάποιον.
εὖ δεδραγμένα: κατορθώματα.
δύναμις: επιρροή, ικανότητα.
εἰμὶ ἐν δυνάμει: έχω στα χέρια μου την εξουσία.
τὸ κατὰ δύναμιν εἶναι: όσο είναι δυνατό.
δυναστεία: κυριαρχία, εξουσία.
ἐκβάλλω τὴν δυναστείαν: καταλύω τη βασιλεία.
τὰ δύσφορα: οι θλίψεις, οι δυστυχίες.
ἐγκαλέω-ῶ: κατηγορώ.
ἴδια ἐγκλήματα: ιδιωτικά συμφέροντα.
ἔγωγε: εγώ τουλάχιστον.
τὸ κατ' ἐμέ: όσο εξαρτάται από μένα.
ἐθίζω: συνηθίζω κάποιον να…
ἐθίζομαι: συνηθίζω εγώ να…
εἰκάζω: απεικονίζω, συμπεραίνω, παρομοιάζω.
ὡς εἰκάσαι: όσο μπορεί κανείς να μαντεύσει.
τὸ νῦν εἶναι: τώρα.
τὸ σήμερον εἶναι: σήμερα.
ἐν τινί ἐστι: εξαρτάται από κάποιον.
ἔστιν ὅστις: κάποιος.
οὐκ ἔστιν ὅστις: κανείς.
ἔστιν ὅπως: κάπως.
οὐκ ἔστιν ὅπως: με κανέναν τρόπο.
ἐσόμενοι: μεταγενέστεροι.
εἰμὶ ἀπό τινος: είμαι μακριά από κάποιον.
εἰμὶ ἐπί τινα: είμαι εναντίον κάποιου.
εἰσαγγέλλω τινά: καταγγέλλω κάποιον.
εἰσαγγέλλω τινί τι: αναγγέλλω κάτι σε κάποιον.
εἰσέρχεται τινά: έρχεται στο νου κάποιου.
εἴωθα: συνηθίζω.
τὸ εἰωθός: η συνήθεια.
ἐγκαλοῦμαι τὴν ὀργήν: διεγείρω την οργή.
ἐκφαίνω πόλεμον: κηρύττω πόλεμον.
ἐκφεύγω δίκην: αθωώνομαι.
ἐλαύνω: οδηγώ, προχωρώ έφιππος.
εἰς τοσοῦτον ἐλαύνω: προχωρώ μέχρι σ’ αυτό το σημείο.
ἐμπίπτω: εισορμώ, προσβάλλω, επιτίθεμαι.
ἐναγώνιοι θεοί: οι επόπτες των αγώνων.
ἔννοια: σκέψη, σκόπος.
ἐντείνω: τεντώνω, επιμένω.
ἐξαγώγιμα: τα εξαγόμενα προϊόντα.
ἔξαρνός εἰμι: αρνούμαι.
ἐξηγέομαι-οῦμαι: είμαι αρχηγός, διοικώ.
ἐξηγοῦμαι ἀγαθόν τί τινα: ως οδηγός παρέχω ωφέλιμη υπηρεσία.
ἐπαναχωρέω-ῶ: επανέρχομαι, αποσύρομαι.
ἐπαναχωρέω-ῶ εἰς τοὔμπαλιν: επιστρέφω.
ἐπέκεινα: πέρα (επιρρηματική σημασία).
οἱ ἐπέκεινα: οι προγενέστεροι (σαν επιθετικός προσδιορισμός).
ἐπέχω: αναβάλλω, εμποδίζω, συγκρατώ.
ἐπέχω ὧν ὥρμηκα: αναβάλλω τα σχέδιά μου
ἐπιβολή: τοποθέτηση, πρόστιμο.
ἐπιβουλή: εχθρική ενέργεια, σχέδιο εναντίον κάποιου.
ἐπίκουρος: βοηθός, σύμμαχος.
ἐπιμέλειαν ποιοῦμαι: φροντίζω.
ἐπιτήδειος: κατάλληλος.
ἐπιτίμιος: αυτός που γίνεται προς τιμήν κάποιου.
ἐπίτιμος: ο έχων πολιτικά δικαιώματα.
ἐργάζομαι χρήματα: αποκτώ χρήματα.
ἔργῳ: εμπράκτως.
ἔρχομαι εἰς τὰ παραγγελλόμενα: υπακούω.
διὰ πάντων τῶν καλῶν ἐλήλυθα: εκπλήρωσα όλα τα καθήκοντα.
εἰς ὀργὰς ἔρχομαί τινι: οργίζομαι με κάποιον.
εὐωχία: ευθυμία σε συμπόσιο.
ἐφικνοῦμαι τῷ λόγῳ: προσεγγίζω την αλήθεια.
ἔχω + απρφτ: μπορώ να…
οὐκ ἔχω ὅπως: δε γνωρίζω ή αγνοώ πως…
λόγος (κατ)ἔχει: διαδίδεται, υπάρχει φήμη.
ὀργὴν ἔχω: προκαλώ.
συγγνώμην ἔχω: συγχωρώ.
ζημία: βλάβη, ποινή, τιμωρία.
ἡβάω-ῶ: διανύω την εφηβική ηλικία.
οἱ ἡβῶντες: οι νέοι.
ἡγεμονεύω ὁδόν: προπορεύομαι.
σπεύδω τὴν ἡγεμονίαν: επιδιώκω την αρχήν.
οἱ ἡγούμενοι: οι κυβερνώντες.
ἡγοῦμαι θεούς: πιστεύω στους θεούς.
ἥδομαι: ευχαριστιέμαι.
ἡδέως: ευχαρίστως.
ἡδέως ἔχω πρός: διάκειμαι ευνοϊκά προς…
ἥκιστα: ελάχιστα.
οὐχ ἥκιστα: μάλιστα.
ὅτι ἥκιστα: όσο το δυνατόν λιγότερο.
ἥκω: έχω έλθει.
τὰ ἡμέτερ' αὐτῶν: το καθήκον μου.
τὸ ἡσυχάζον τῆς νυκτός: το μεσονύκτιο.
ἡττάομαι-ῶμαι: είμαι κατώτερος, υστερώ.
ἡττῶμαι τῇ γνώμῃ: χάνω το θάρρος μου.
θαῦμα παρίσταταί μοι: μου γεννιέται η απορία.
θεραπεύω: υπηρετώ, λατρεύω.
θεωρῶ: είμαι εκπρόσωπος πόλης σε μαντείο.
θύομαι ἰέναι: συμβουλεύομαι τα ιερά.
θωπεία: κολακεία.
θωπεῖαι λόγων: κολακείες.
ἴδιον: ιδιαίτερο χαρακτηριστικό.
ἱκετήριος: αυτός που ανήκει σε ικέτες.
(ἀφ)ικνοῦμαι εἰς ἄνδρας: φθάνω στην ανδρική ηλικία.
(ἀφ)ικνοῦμαι τινι ἐς λόγους: συνομιλώ με κάποιον.
ἵστημι τὰ ὄμματα: προσηλώνω.
ἵστημι χαλκοῦς: εγείρω αδριάντα.
ἵστημι βασιλέα: διορίζω βασιλιά.
ἰσχύω παρά τινι: έχω επιρροή πλησίον κάποιου.
καθίσταμαι τὴν πολιτείαν: τακτοποιώ τα πράγματα της πόλεως.
καιρός: αρμοδιότητα, κατάλληλη στιγμή, ευκαιρία.
ὁ ἐπιὼν καιρός: το μέλλον.
ἐν καιρῷ τινί εἰμι: είμαι χρήσιμος σε κάποιον.
κακῶς γίγνεταί τινι: έχει κακή έκβαση.
καταγίγνομαι ἐν τόπῳ: διαμένω, κατοικώ.
καταλύω: καταστρέφω, τερματίζω, καταστέλλω.
καταστασιάζω τινα: σχηματίζω αντίπαλο κόμμα εναντίον κάποιου.
καταστασιάζομαι ὑπὸ τινός: βρίσκω αντίδραση εκ μέρους κάποιου.
κατατείνω: επιμένω, αγωνίζομαι.
καταψηφίζομαι: καταδικάζω.
ἡ δίκη καταψηφίζεται: εκδίδεται καταδικαστική απόφαση.
κέρας: άκρο παράταξης στρατιωτικής, σάλπιγγα.
τὸ κοινόν: το σύνολο των πολιτών.
κόπτω τὴν χώραν: ερημώνωτ η χώρα.
κράτος: δύναμη, εξουσία.
ἀνὰ κράτος: με όλη τη δύναμη, διά της βίας.
λαγχάνω: εκλέγομαι με κλήρο, προστατεύω κάποιον τόπο.
λανθάνω: διαφεύγω την προσοχή.
λανθάνω ἐμαυτόν: λησμονώ.
τὸ λεῖπον: η έλλειψη.
τὸ λειπόμενον: το υπόλοιπο.
λόγος κατέχει: υπάρχει παράδοση.
ἔρχομαι εἰς λόγους τινί: έρχομαι σε διαπραγματεύσεις με κάποιον.
μαρτυρῶ τὰ ψευδῆ: δίνω ψευδείς μαρτυρίες.
μέγα φρονῶ: υπερηφανεύομαι.
μέλει μοί τινος: φροντίζω κάτι.
μέλον ἐστί: υπάρχει φροντίδα για κάτι.
ἐν μέρει: κατά σειρά.
μεταμέλει: επέρχεται μεταμέλεια.
μεταπορεύομαι: ακολουθώ, επιδιώκω.
μετάστασις: μετακίνηση, μεταβολή.
μετάστασις βίου: θάνατος.
τὸ μετέωρον: υψηλόν μέρος.
μακραὶ νῆες: πολεμικά πλοία.
στρογγύλαι νῆες: εμπορικά πλοία.
ἀντίπρωροι νῆες: πλοία έτοιμα για ναυμαχία.
νέμω: μοιράζω, βόσκω.
νεωτερίζω: επιχειρώ, μεταβολές.
νικῶ δίκην κλήρου: κερδίζω τη δίκη.
νομίζω: πιστεύω, θεωρώ.
νομίζω + δοτική (ἀγῶσι, θυσίαις): τέλω αγώνες, θυσίες.
νόμος: νόμος, συνήθεια, έθιμο.
νόμον τίθημι: θεσπίζω νόμον.
λύω τὸν νόμον: καταργώ το νόμο.
ὁ νοῦν ἔχων: ο γνωστικός.
πόρρω τῆς νυκτός: σε προχωρημένη ώρα της νύκτας.
ξένος: φιλοξενούμενος, φίλος.
οἶδα + απρφτ: είμαι ικανός να…
ἔχω + απρφτ: μπορώ να…
οἰκεία ἔχθρα: προσωπική έχθρα.
οἰκέτης: υπηρέτης.
οἰκέται: τα γυναικόπαιδα του σπιτιού.
οἶκος: κατοικία, περιουσία.
ἡ οἴκοι (πόλις): η πατρίδα.
οἱ οἴκοι: οι συμπατριώτες.
οἷός τέ εἰμι + απρφτ: είμαι ικανός να…
οἷόν τ' ἐστι + απρφτ: είναι δυνατόν να…
ὀλίγωρος: αδιάφορος, αμελής.
ὅμορος: γείτονας.
ὄνειδος: ντροπή, μομφή.
τίθεμαι τὰ ὅπλα: στρατοπεδεύω.
ὅρκιος: ορκισμένος, ο δεμένος με όρκο.
ὅρκιοι θεοί: οι θεοί στους οποίους ορκίζεται κανείς.
οὐδαμοῦ: πουθενά.
ὀφλισκάνω: οφείλω.
ὀφλισκάνω δίκην: καταδικάζομαι.
ὀχλώδης: ταραχώδης.
ὄψις: όραση, εμφάνιση.
ὀψὲ τῆς ἡμέρας: αργά το βράδυ.
παράγω τὸ στράτευμα: οδηγώ το στράτευμα.
παράγω τινὰ εἰς τὸν δῆμον: εισάγω κάποιον στην εκκλησία του δήμου.
παράταξις: παράταξη, πολιτική ομάδα.
παρατείνω: αναπτύσσω τη φάλαγγα.
παρατυγχάνω: είμαι παρών τυχαία.
ἐκ τοῦ παρατυχόντος: εκ του προχείρου.
παραυτίκα: την ίδια στιγμή.
παραχρῆμα: αμέσως.
παρέρχομαι: λαμβάνω το λόγο, υπερτερώ, παρουσιάζομαι.
παρέρχομαί τινα ἄρχοντα: αναγνωρίζω κάποιον ως στρατηγό μου.
τὸ παροιμιαζόμενον: όπως λέει η παροιμία.
πάσχω τὰ ἔσχατα: θανατώνομαι.
παύομαι τῆς διανοίας: εγκαταλείπω τη σκέψη.
πείθομαι (τινί): υπακούω, πείθομαι σε κάποιον.
πείθω χρήμασι: διαφθείρω κάποιον με χρήματα.
πενέστης: υπηρέτης, εργάτης.
πέρας: τέρμα, αποτέλεσμα.
πέρας ἔχω τινός: εξασφαλίζω κάτι στο έπακρο.
περιέπω: περιποιούμαι.
περιττὰ φρονῶ: έχω ιδιόρρυθμες σκέψεις.
πίστις: εμπιστοσύνη, βεβαιότητα, τιμιότητα.
πλοῦς: πλους, εκστρατεία.
τὸ μῆκος τοῦ πλοῦ: το μέγεθος της απόστασης.
ποιῶ τινα ὑπό τινι: υποτάσσω κάποιον.
ποιῶ τινα ἐπί τινι: ορίζω κάποιον επικεφαλής.
ποιῶ ἐκκλησίαν: συγκαλώ συνέλευση.
ποιοῦμαι τὴν διάγνωσιν: εκδίδω απόφαση.
περὶ πολλοῦ ποιοῦμαι: αποδίδω σε κάτι μεγάλη σημασία.
ποιοῦμαι λήθην: λησμονώ.
ποικίλως ἔχω: διαφέρω.
ποινὰς δίδωμι: τιμωρούμαι.
ποινὰς λαμβάνω: τιμωρώ.
πολεμικῶς ἔχω: διάκειμαι εχθρικά.
τὸ πολέμιον: η έχθρα.
πολιτεύω: είμαι πολίτης.
πολιτεύομαι: αναμειγνύομαι στα πολιτικά.
πολιτεύω κακῶς: ασκώ κακή πολιτική.
πλέον φέρομαί τινος: υπερισχύω κάποιου.
οἱ ἐν τοῖς πράγμασι: οι κυβερνώντες.
πράττω τὴν εἰρήνην: ενεργώ για να γίνει ειρήνη.
πρέσβυς: απεσταλμένος.
πρεσβύτερος: μεγαλύτερος σε ηλικία.
προάγω: οδηγώ εμπρός, παρακινώ.
προαίρεσις: προτίμηση.
προγίγνομαι: εμφανίζομαι πριν.
ἐκ προνοίας: εσκεμμένα.
προσδεῖ: υπάρχει ακόμη ανάγκη.
τὰ προσιόντα: τα εισοδήματα.
προσθήκη: συμπλήρωμα, βοήθεια.
πρόσω: εμπρός.
πρύμνας λύω: αποπλέω.
ρώννυμι: δίνω δύναμη, είμαι δυνατός.
σαφήνεια τοῦ στόματος: καθαρότητα του λόγου.
πλήθουσα σελήνη: πανσέληνος.
σκοπῶ πρὸς ἀλήθειαν: σκέφτομαι αποβλέποντας στην αλήθεια.
σπονδή: σπονδή.
σπονδαί: ανακωχή.
λύω τὰς σπονδάς: παραβιάζω τις συνθήκες.
στρογγύλη ναῦς: εμπορικό πλοίο.
συγγνώμην ἔχω τινι: συγχωρώ.
συγγνώμης τυγχάνω: συγχωρούμαι.
συγκεῖται: έχει συμφωνηθεί.
συνάγω: συγκεντρώνω, συναθροίζω.
συνελὼν λέγω: λέγω εν συντομία.
συνάλλαγμαι: συμβόλαιο, συνθήκη.
συνίστημι πόλεμον: από κοινού κηρύττω πόλεμον.
σύνοιδα: γνωρίζω καλά.
συνουσία: συναναστροφή, επικοινωνία.
ποιοῦμαι τὴν συνουσίαν: επικοινωνώ.
σχολή: οκνηρία, αδράνεια.
τάξις: στρατιωτική παράταξη, τακτοποίηση.
τὰ ἀμφὶ τάξεις: η στρατιωτική τακτική.
τεκμήριον: απόδειξη.
τελευτῶ τὸν βίον: πεθαίνω.
τελευτῶ τὸν βίον ὑπό τινος: φονεύομαι.
τέλος: αποτέλεσμα, σκοπός, φόρος.
τέλος ὠνοῦμαι: εισπράττω τους φόρους του δημοσίου.
τίθημι ἀγῶνα: διοργανώνω αγώνα.
τίθημι νόμον: νομοθετώ.
τιμῶμαι φυγῆς: προτείνω να μου επιβληθεί η ποινή της εξορίας.
τιμωρία: βοήθεια, τιμωρία.
ἑτοιμάζομαι τιμωρίαν: εξασφαλίζω βοήθεια.
τίνω: αποδίδω, πληρώνω.
τίνω χάριν τινί: αποδίδω ευγνωμοσύνη σε κάποιον.
τίνω τιμήν: αποδίδω τιμή.
τίνω δίκην: τιμωρούμαι.
τοὔμπαλιν: αντίθετα, αντίστροφα, ενάντια.
τραχέως περιέπω τινά: φέρομαι σκληρά σε κάποιον.
τρίβω: τρίβω, αναβάλλω, καταστρέφω, σπαταλώ.
ὑβρίζω: φέρομαι αλαζονικά, βλάπτω, περιφρονώ.
ὕβρις: θράσος, ταπείνωση, αδικία, αυθαιρεσία.
ἄν ἐγχωρῇ τὸ ὕδωρ: αν υπάρχει αρκετός χρόνος.
ἀποδίδωμί τινι τὸ ὕδωρ: δίνω σε κάποιον τη σειρά να μιλήσει.
ὑπάγω: υποτάσσω, αποσύρω από κάτω κρυφά, προσελκύω.
ὕπαρ: όραμα.
οὔτε ὄναρ οὔτε ὕπαρ: με κανέναν τρόπο.
ὑπείκω: αποχωρώ, αποσύρομαι.
ὑπερδέξιος: ανώτερος.
ὑπερορία γῆ: η ξένη χώρα.
ὑπέχω: παρέχω, υποστηρίζω, υποτάσσω.
ὑπέχω ἐμαυτόν τινι: είμαι στη διάθεση κάποιου.
ὑπέχω αἰτίαν τινός: κατηγορούμαι για κάτι.
ὑποδεής: ελλιπής.
ὑποδεέστερος: κατώτερος.
ὑποδύω (ή ὑποδύνω): εισχωρώ.
κίνδυνον ὑποδύω: κινδυνεύω.
ὑπόκειμαι: παραμένω, υποτάσσομαι.
ὑποκρίνομαι τραγωδίαν: λαμβάνω μέρος σε τραγωδία.
ὑποσημαίνω: δίνω σύνθημα με τη σάλπιγγα.
ὑποτέμνομαι: προσπαθώ να ανακόψω.
ὑποτέμνομαι τὸν πλοῦν: ματαιώνω το ταξίδι.
ὑποχείριος: αυτός που βρίσκεται στην εξουσία κάποιου.
ὑστερῶ τῆς πατρίδος: αδυνατώ να υπερασπίσω την πατρίδα.
ὑφίσταμαι ἀρχήν: λαμβάνω αξίωμα.
φαίνω: φανερώνω, αποκαλύπτω, πληροφορώ.
τὰ φανθέντα: οι καταγγελίες.
φαῦλος: ασήμαντος, χυδαίος.
τὸ φαῦλον: η κακοήθεια.
πάνυ φαύλως: σε αθλιότατη κατάσταση.
φέρω χάριν: ευγνωμονώ.
φέρω τὴν ψῆφον: αποφασίζω με την ψήφο μου.
φέρω βαρέως: αγανακτώ.
εὖ φέρομαι παρά τινι: προκαλώ την εκτίμηση κάποιου.
φεύγω: καταφεύγω, εξορίζομαι, κατηγορούμαι.
ὁ φεύγων: ο κατηγορούμενος.
φθονῶ: φθονώ, αρνούμαι.
φιλανθρώπως ἔχω: εκδηλώνω φιλάνθρωπα αισθήματα.
φιλοτιμία: φιλοδοξία, τιμή.
φοιτῶ: συχνάζω, μαθητεύω.
τάττω φόρον: επιβάλλω φορολογία.
εὖ φρονῶ: σκέφτομαι σωστά.
τὰ ἀμείνω φρονῶ: έχω τις καλύτερες διαθέσεις.
φρόνιμος γίγνομαι: ενεργώ με περίσκεψη.
φρυκτοί: πυρσοί, δαυλοί.
κατάγω φυγάδα: επαναφέρω στην πατρίδα εξόριστο.
χαλεπός: δύσκολος, δυσβάστακτος, αυστηρός.
χαλεπός εἰμί τινι: αγανακτώ εναντίον κάποιου.
χαλκοῦν ἱστημι: στήνω χάλκινο αδριάντα.
χαρίζομαι: κάνω χάρη, δείχνω εύνοια.
χάριν οἶδά τινι: ευγνωμονώ κάποιον.
χάριν κομίζομαι: δέχομαι εκδηλώσεις ευγνωμοσύνης.
εἰς χεῖρας ἔρχομαί τινι: συγκρούομαι με κάποιον.
πολλῇ χειρί: με πολύ στράτευμα.
χρεία: ωφέλεια, ανάγκη, έλλειψη.
χρῶμαι τῷ πράγματι: αντιμετωπίζω την κατάσταση.
χρώμενοι μιᾷ γνώμῃ: ομόφωνα.
χρῶμαι νόμοις: ζω σύμφωνα με τους νόμους.
χρῶνται οὕτω...: έτσι συνηθίζουν…
τὸ χρησθέν: η απάντηση του μαντείου.
ἐν χρῷ περιπλέω: κοντά στην ακτή πλέω.
ψεύδομαι τῆς ἐλπίδος: διαψεύδομαι στις ελπίδες μου.
ψηφίζομαι: αποφασίζω με την ψήφο μου.
ψήφισμα γράφω: υποβάλλω στην εκκλησία του δήμου έγγραφη πρόταση.
ψιλοί: οι ελαφρά οπλισμένοι στρατιώτες.
ὠνέομαι-οῦμαι: αγοράζω, νοικιάζω.
ὥρα: εποχή, ώρα, κατάλληλος χρόνος.
ὡραῖος: ώριμος, έγκαιρος.

ΠΛΑΤΩΝ. "ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ" - ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Ενότητα 2η

- Ην γάρ ποτε χρόνος: Η φράση, τυπική αρχή παραμυθιού, αποτελεί μέρος του σκηνικού. Τα καθαυτό μυθολογικά στοιχεία αποτελούν εξωτερική διακόσμηση που περιβάλλει την εξήγηση του Πρωταγόρα για τη δημιουργία του ζωικού βασιλείου και του ανθρώπου.

-... καί τούτοις... : Σύμφωνα με τον Πρωταγόρα, υπήρξε χρόνος κατά τον οποίο γεννήθηκαν και οι θεοί ( και = προσθετικός ). Δεν υποστηρίζει ότι οι θεοί είναι αιώνιοι, απλώς υπήρχαν πριν από τα θνητά γένη.

- γης ενδον: Στις παραδόσεις των Ελλήνων ήταν πλατιά διαδεδομένη η αντίληψη του αυτοχθονισμού, δηλ. η πεποίθηση ότι ορισμένες φυλές ξεφύτρωσαν από τη γη που ύστερα την έκαναν πατρίδα τους. Άλλες μετακινήθηκαν κι έχασαν αυτή την προνομιακή σχέση. Αθηναίοι ρήτορες και συγγραφείς συνδέουν συχνά τις αφηγήσεις τους για την αυτόχθονη γέννησή τους με το αίσθημα της ευγενικής τους καταγωγής. Η αντίληψη αυτή ενισχύει την άποψη του Πρωταγόρα για δημιουργία πλασμάτων κάτω από την επιφάνεια της γης.

- Προμηθει καί Επιμηθει: Τιτάνες, γιοι του Ιαπετού και της Ωκεανίδας Κλυμένης. Ο Προμηθέας ήρωας "ποικιλόβουλος και αιολόμητις (= δόλιος)" κατά τον Ησίοδο. Το όνομά του σημαίνει τον προνοητικό ή "αυτόν που αποκτά φωτιά με προστριβή". Από αγάπη προς τους ανθρώπους έκλεψε τη φωτιά από τον Όλυμπο και τους την πρόσφερε, με αποτέλεσμα αυτοί ν' αναπτύξουν τον τεχνικό πολιτισμό: έτσι αναδείχτηκε ευεργέτης και προστάτης του ανθρώπινου γένους. Η φωτιά και η έντεχνος σοφία βοήθησαν τον άνθρωπο να κυριαρχήσει στη φύση και ν' αναδειχθεί στη συνέχεια κατασκευαστής και δημιουργός, "homo faber". Ο Δίας τον τιμώρησε καρφώνοντάς τον στον Καύκασο τον ελευθέρωσε ο Ηρακλής σκοτώνοντας το γυπαετό που του κατέτρωγε το συκώτι τελικά ο Δίας τον δέχτηκε ξανά στον Όλυμπο. Έργα του Αισχύλου (τριλογία): "Προμηθεύς πυρφόρος", "Προμηθεύς δεσμώτης", "Προμηθεύς λυόμενος".

- Επιμηθεύς: Ο μη προνοητικός, αυτός που σκέφτεται μετά την ενέργεια. Οι θεοί του έδωσαν ως σύζυγο την Πανδώρα, η περιέργεια της οποίας επέσυρε πολλά δεινά στο ανθρώπινο γένος.

- κοσμησαί τε καί νειμαι.: Σχήμα πρωθύστερο. Οι θεοί έδωσαν μόνο την εξωτερική μορφή στον άνθρωπο, το μοίρασμα των ιδιοτήτων του το εμπιστεύθηκαν στους Τιτάνες.

- τήν εντεχνον σοφίαν σύν πυρί: στην κρίσιμη στιγμή για τον άνθρωπο παρεμβαίνει ο Προμηθέας, ο οποίος κλέβει τις τεχνικές γνώσεις του Ηφαίστου και της Αθηνάς μαζί με τη φωτιά και τα δίνει στον άνθρωπο. Παρέχεται έτσι η δυνατότητα στον άνθρωπο να επιβιώσει και να διαφοροποιηθεί από τα άλλα όντα δημιουργώντας τεχνικό πολιτισμό και ανώτερη μορφή ζωής. Η πρώτη μεγάλη πηγή ενέργειας που έμαθε να μεταχειρίζεται ο άνθρωπος, η φωτιά, τοποθετείται στη βάση όλων των τεχνολογικών προόδων που πέτυχε από τότε. Η αδιάσπαστη σύδεση της τεχνολογικής και της πνευματικής δραστηριότητας εκφράζεται στην αρμονική σύμπραξη των δύο θεών που εργάζονται μαζί, δηλαδή του Ηφαίστου και της Αθηνάς. Ο Ήφαιστος αντιπροσωπεύει την πρακτική και η Αθηνά την θεωρητική γνώση. Η Αθηνά ήταν παιδαγωγός του Εριχθονίου, γιου του Ηφαίστου και οι δύο θεοί γιοργάζονταν μαζί στις γιορτές των Απατουρίων και Χαλκείων. Είχαν κοινό ναό στην Αγορά της αρχαίας Αθήνας.

- Διός φυλακαί: Η Βία και το Κράτος. Συναντώνται στον "Προμηθέα Δεσμώτη" (Αισχύλος) και στην "Θεογονία" (Ησίοδος). Είναι όργανα της εξουσίας του Δία. Συμβολίζουν τη δυσκολία απόκτησης της πολιτικής τέχνης, τις επίπονες προσπάθειες του ανθρώπινου γένους για πολιτική οργάνωση.

Β.Δ.

ΠΛΑΤΩΝ. "ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ"

ΠΛΑΤΩΝΑ «ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ»
ΕΝΟΤΗΤΑ 2Η
ΚΕΙΜΕΝΟ - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Ήταν κάποτε καιρός, που υπήρχαν θεοί δεν υπήρχαν όμως θνητά όντα (ζώα).
῏Ην γάρ πο­τε χρό­νος ὅ­τε θε­οὶ μὲν ἦ­σαν, οὐκ ἦν δὲ θνη­τὰ γέ­νη.

Και όταν ήρθε και γι αυτά ο καθορισμένος χρόνος από τη μοίρα για τη γέννησή τους,
ἐ­πει­δὴ δὲ ἦλ­θεν καὶ τού­τοις εἱ­μαρ­μέ­νος χρό­νος γε­νέ­σε­ως,

τα πλάθουν οι θεοί στο εσωτερικό της γης αφού ανακάτεψαν χώμα και φωτιά,
τυ­ποῦ­σιν αὐ­τὰ θε­οὶ γῆς ἔν­δον μεί­ξα­ντες ἐκ γῆς καὶ πυ­ρὸς

και με εκείνα που μπορούν να ενωθούν με τη φωτιά και το χώμα.
καὶ τῶν ὅ­σα κε­ράν­νυ­ται πυ­ρὶ καὶ γῇ.

Και όταν επρόκειτο να τα φέρουν στο φως, διέταξαν
ἐ­πει­δὴ δ' ἔ­μελ­λον ἄ­γειν αὐ­τὰ πρὸς φῶς, προ­σέ­τα­ξαν

τον Προμηθέα και τον Επιμηθέα να τα στολίσουν και να μοιράσουν δυνάμεις
Προ­μη­θεῖ καὶ ᾿Ε­πι­μη­θεῖ κο­σμῆ­σαί τε καὶ νεῖ­μαι δυ­νά­μεις

στο καθένα όπως ταιριάζει. Ο Επιμηθέας όμως παρακαλεί τον Προμηθέα
ἑ­κά­στοις ὡς πρέ­πει. ᾿Ε­πι­μη­θεὺς δὲ πα­ραι­τεῖ­ται Προ­μη­θέ­α

να κάνει μόνος του τη μοιρασιά (ο Επιμηθέας)˙ και μόλις κάνω εγώ τη μοιρασιά, είπε,
αὐ­τὸς νεῖ­μαι, “Νεί­μα­ντος δέ μου,” ἔ­φη,

κάνε επιθεώρηση ˙ και έτσι αφού τον έπεισε, κάνει τη μοιρασιά.
“ἐ­πί­σκε­ψαι·” καὶ οὕ­τω πεί­σας νέ­μει.

Ενώ μοίραζε λοιπόν, σε άλλα έδινε δύναμη χωρίς ταχύτητα,
νέ­μων δὲ τοῖς μὲν προ­σῆ­πτεν ἰ­σχὺν ἄ­νευ τά­χους,

και τα πιο αδύνατα τα εφοδίαζε με ταχύτητα ˙ και σε άλλα έδινε όπλα,
τοὺς δ' ἀ­σθε­νε­στέ­ρους ἐ­κό­σμει τά­χει · τοὺς δὲ ὥ­πλι­ζε,

και σε άλλα επειδή έδινε οργανισμό χωρίς όπλα, σοφιζόταν κάποια άλλη δύναμη
τοῖς δ' δι­δοὺς φύ­σιν ἄ­ο­πλον ἐ­μη­χα­νᾶ­το ἄλ­λην τι­ν' δύ­να­μιν

για τη σωτηρία τους ˙ όσα δηλαδή από αυτά περιόριζε σε μικρό σώμα
εἰς σω­τη­ρί­αν αὐ­τοῖς. ἃ μὲν γὰρ αὐ­τῶν ἤ­μπι­σχεν σμι­κρό­τη­τι,

τους μοίραζε φτερά για να πετούν ή υπόγεια κατοικία ˙
ἔ­νε­μεν πτη­νὸν φυ­γὴν ἢ κα­τά­γει­ον οἴ­κη­σιν·

και όσα έκανε μεγαλόσωμα με αυτό το ίδιο (χάρισμα) εξασφάλιζε τη σωτηρία τους˙
ἃ δὲ ηὖ­ξε με­γέ­θει, τῷ­δε αὐ­τῷ αὐ­τὰ ἔ­σῳ­ζεν·

και τα άλλα (χαρίσματα) κάνοντάς τα ισοδύναμα με αυτόν τον τρόπο τα μοίραζε˙
καὶ τἆλ­λα ἐ­πα­νι­σῶν οὕ­τως ἔ­νε­μεν.

και επινοούσε αυτά επειδή έπαιρνε τα μέτρα του μήπως κάποιο γένος εξαφανιστεί ˙
ταῦ­τα δὲ ἐ­μη­χα­νᾶ­το εὐ­λά­βει­αν ἔ­χων μή τι γέ­νος ἀϊ­στω­θεί­η·

και αφού εφοδίασε αυτά με όλα τα μέσα για να αποφύγουν την αλλολοεξόντωση,
ἐ­πει­δὴ δὲ ἐ­πήρ­κε­σε αὐ­τοῖς δι­α­φυ­γὰς ἀλ­λη­λο­φθο­ρι­ῶν,

σοφιζόταν ευκολίες για τις μεταβολές του καιρού από το Δία
ἐ­μη­χα­νᾶ­το εὐ­μά­ρει­αν πρὸς τὰς ἐκ Δι­ὸς ὥ­ρας

ντύνοντάς τα και με πυκνά τριχώματα και με γερά δέρματα,
ἀμ­φι­εν­νὺς αὐ­τὰ πυ­κναῖς τε θρι­ξὶν καὶ στε­ρε­οῖς δέρ­μα­σιν,

ικανά για να αντιμετωπίσουν την κακοκαιρία, αλλά κατάλληλα και για τις ζέστες,
ἱ­κα­νοῖς μὲν ἀ­μῦ­ναι χει­μῶ­να, δυ­να­τοῖς δὲ καὶ καύ­μα­τα,

και όταν πηγαίνουν στις φωλιές τους, αυτά τα ίδια να χρησιμεύουν στο καθένα
καὶ ἰ­οῦ­σιν εἰς εὐ­νὰς ὅ­πως τὰ αὐ­τὰ ταῦ­τα ὑ­πάρ­χοι ἑ­κά­στῳ

σαν στρώμα και σκέπασμα και ταιριαστό και δοσμένο από τη φύση,
στρω­μνὴ οἰ­κεί­α τε καὶ αὐ­το­φυ­ὴς ·

και ποδένοντάς τα άλλα με νύχια
καὶ ὑ­πο­δῶν τὰ μὲν ὁ­πλαῖς, τὰ δὲ [θρι­ξὶν καὶ]

και άλλα με στερεά και χωρίς αίμα δέρματα.
στε­ρε­οῖς καὶ ἀ­ναί­μοις δέρ­μα­σιν.

Ακόμη εξασφάλιζε τροφές διαφορετικές στο κάθε γένος,
τοὐ­ντεῦ­θεν ἐ­ξε­πό­ρι­ζεν τρο­φὰς ἄλ­λοις ἄλ­λας,

σε άλλα χορτάρι από τη γη, σε άλλα καρπούς από τα δέντρα και σε άλλα ρίζες.
τοῖς μὲν ἐκ γῆς βο­τά­νην, ἄλ­λοις δὲ δέν­δρων καρ­πούς, τοῖς δὲ ῥί­ζας·

Σε μερικά ωστόσο επέτρεψε να χρησιμεύει ως τροφή η σάρκα άλλων ζώων ˙
ἔ­στι δ' οἷς ἔ­δω­κεν εἶ­ναι τρο­φὴν βο­ράν ζῴ­ων ἄλ­λων ·

και σε αυτά έδωσε την ιδιότητα να γεννούν λίγους απογόνους,
καὶ τοῖς μὲν προ­σῆ­ψε ὀ­λι­γο­γο­νί­αν,

ενώ σε εκείνα που τρώγονταν από αυτά να γεννούν πολλούς,
τοῖς δ' ἀ­να­λι­σκο­μέ­νοις ὑ­πὸ τού­των πο­λυ­γο­νί­αν,

προσπαθώντας έτσι να εξασφαλίσει σωτηρία για το γένος τους.
πο­ρί­ζων σω­τη­ρί­αν τῷ γέ­νει .

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ

Σχόλια συμπληρωματικά των σχολικών βιβλίων.

Κεφάλαιο 34^ο

• εν δε τω αυτω χειμωνι : Το πρώτο σημαντικό γεγονός του 1^ου χειμώνα του πολέμου (431) ήταν ο επίσημος ενταφιασμός των νεκρών.


• πάρεισι και γυναικες αι προσήκουσαι ολοφυρόμεναι : Οι ολοφυρμοί των γυναικών ήταν απαραίτητο στοιχείο των επικηδείων τιμών, γιατί ήταν πολύ κακό για τη μεταθανάτια τύχη του νεκρού το να θαφτεί άκλαυτος.
  


• «Μία δε κλίνη…ες αναίρεσιν»: Αφανείς ( άφαντοι, εξαφανισμένοι )
  ήταν η τυπική ονομασία των σκοτωμένων των οποίων τα πτώματα δεν έβρισκαν μετά τη μάχη για να τα θάψουν. Σύμφωνα με τις βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις των Ελλήνων, οι ψυχές όσων δεν τάφηκαν, βασανίζονταν μεταθανάτια. Γι' αυτό ήταν απόλυτα επιβεβλημένη υποχρέωση των ζωτανών να τους θάψουν.Ταφή ήταν και το να ενταφιάσουν ομοιώματα, είδωλα νεκρών, ή να κάνουν εικονική, συμβολική τελετή ταφής.( Μαρτυρίες για συμβολική ταφή συναντάμε στον Ηρόδοτο και τον Ευρυπίδη ).Η ελληνική συμβολική ταφή των νεκρών αναζεί στα νεώτερα κράτη με τη μορφη των μνημείων του Άγνωστου Στρατιώτη ( μετά τον Α΄παγκοσμιο Πόλεμο ).
  


• Πλήν γε τους εν Μαραθωνι : Κατά τιμητική εξαίρεση οι 192 μαχητές που σκοτώθηκαν στο Μαραθώνα τάφηκαν στο χώρο που έγινε η μάχη σε ιδιαίτερο κοινό τάφο, τον τύμβο ή σωρό του Μαραθώνα. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι επάνω στον τύμβο υπήρχαν στήλες με τα ονόματα των νεκρών κατά φυλές. Έγιναν επιπλέον και άλλοι δυο τάφοι, ένας για τους Πλαταιείς και ένας για τους δούλους.
  


• Να αιτιολογήσετε την εναλλαγή των χρόνων των ρημάτων (ενεστώτα- αορίστου ) κατά την αφήγηση των γεγονότων από το Θουκυδίδη.


• Απάντηση : Ο αόριστος εποιήσαντο παρουσιάζει τη συγκεκριμένη τελετή προς τιμή των συγκεκριμένων νεκρών του πρώτου χρόνου, όπως έγινε σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Οι αλλεπάλληλοι ενεστώτες που ακολουθούν δραματοποιούν την ταφή των νεκρών του μεγάλου πολέμου, δίνουν δηλαδή την εντύπωση ότι η ταφή τελείται μπροστά στα μάτια όλων των μεταπολεμικών αναγνωστών

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ

Κεφάλαιο 35<sup>ο

Ο Περικλής αποτελεί την τέλεια έκφραση του ιδανικού ρήτορα.</sup>

Προοίμιο:

• Όπως όλοι οι ρήτορες έτσι και ο Περικλής ακολουθεί μια τυποποιημένη μορφή στο προοίμιο του λόγου του.
• Αναφέρεται στην καθιέρωση των επιταφίων λόγων επιδοκιμάζοντάς την.


• Τονίζει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ( με αντικειμενικό στόχο να εξασφαλίσει την επιείκια των ακροατών captatio benevolentiae ).
• Θεωρεί δεδομένη την αδυναμία του να ανταποκριθεί στο μέγεθος των κατορθωμάτων των νεκρών ( τέχνασμα της ρητοροτεχνικής του προοιμίου ).
• Τονίζει όμως ότι θα προσπαθήσει να φανεί άξιος των περιστάσεων.
• Ο τόνος μεγαλοπρεπής, συμβάλλει στην ψυχική ανάταση των ακροατών.


• Oι μέν πολλοί… : Άγνωστο ποιοι ήταν οι ομιλητές στον Κεραμεικό.
  
  
  Σωζόμενοι Επιτάφιοι :

Περικλή : 431 ( Κεραμεικός ).

Γοργία : Για τους νεκρούς του Πελ/κού πολέμου ( σώζονται αποσπάσματα )

-Προτρέπει σε συμφιλίωση.

Λυσία :
392 – για τους νεκρούς Αθ.που έπεσαν στο Λέχαιο της Κορινθίας.

Πλάτωνα : 362 στο διάλογο «Μενέξενος»= ειρωνικός Επιτάφιος για τους νεκρούς που έπεσαν πριν από την Ανταλκίδειο ειρήνη.

Δημοσθένη :
338 για τους Αθην. ( μάχη της Χαιρώνειας – Κεραμεικός).

Υπερείδη : 322 (Λαμιακός πόλεμος – Κεραμεικός).

• τον προθέντα … : Σόλωνας ή κατ' άλλους η εκκλησία του δήμου με πρόταση του Θεμιστοκλή κατά τους Περσικούς.
• ως καλόν αγορεύεσθαι : Επιφυλακτικότητα του ρήτορα για την αξία του λόγου( σε αντίθεση με τους παλαιότερους ). Θεωρεί ότι είναι αρκετές οι έμπρακτες εκδηλώσεις.


• «αν εδόκει» : εκφράζει μετριοπάθεια – υποτάσσεται στην παράδοση (ρητορικό τέχνασμα με στόχο την επιείκια ).
• έργω : η θυσία των νεκρών
  
  
  έργω : οι έμπρακτες εκδηλώσεις της πολιτείας ( η τελετή στο σύνολό της, τέλεση γυμνικών αγώνων, η προστασία των μελών της οικογένειας των νεκρών…). Ο λόγος υστερεί απέναντι στην πράξη. Η αντίθεση λόγου –
  έργου είναι κύριο χαρακτηριστικό της τεχνικής του Θουκυδίδη αλλά και της ζωής των Αθηναίων του 5^ου αιώνα που απέδιδαν στο λόγο την ίδια βαρύτητα με τα έργα.

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ

Κεφάλαιο 36^ο

• …πρωτον… : μετά το άρξομαι δεν αποτελεί πλεονασμό, γιατί η αρχή ενός λόγου μπορεί να περιέχει πολλά σημεία. Συγκεκριμένα εδώ γίνεται αναφορά στους προγόνους, στους πατέρες και στους συγχρόνους.


• Ποιες οι περίοδοι του Αθηναϊκού παρελθόντος και το έργο που επιτελέστηκε κατά τη διάρκεια της καθεμιάς;
  Απάντηση :
  …οι πρόγονοι…οι πατέρες ημων…αυτοί ημεις οίδε… : Με τις τρεις αυτές ενδείξεις γίνεται αναφορά στις τρείς κυριότερες περιόδους της ιστορίας της Αθήνας του 5^ου αιώνα.
  Οι πρόγονοι ανήκουν ανήκουν στη μακρυνότερη και μακρύτερη περίοδο, δηλαδή από τη μυθική εποχή ως το τέλος των αμυντικών πολέμων των Ελλήνων εναντίον των Περσών(479 π.Χ.).
  Οι πατέρες ημων
  ανήκουν στην περίοδο από το τέλος των αμυντικών πολέμων ως τη μάχη της Κορώνειας(447 π.Χ.). Στην περίοδο αυτή η γενιά του Κίμωνα, του Τολμίδη και του πολιτευτή Θουκυδίδη, αφού ίδρυσαν το 448/447 τη Δηλιακή συμμαχία, την μετέτρεψαν σε ηγεμονία, σε «αρχή» των Αθηναίων(454 π.Χ.).
  αυτοί ημεις οίδε… : Η ένδειξη αυτή περιλαμβάνει τη σύγχρονη γενιά του Περικλή που ανδρώθηκε μέσα στις συνθήκες της λαμπρής πεντηκονταετίας της Αθήνας. Ο Περικλής ανήκε σ' αυτήν καθώς με την έναρξη του πολέμου ήταν 60 περίπου ετών. Κατά την περίοδο αυτή η αθηναϊκή ηγεμονία εκδήλωσε περισσότερη αυταρχικότητα και σκληρότητα απέναντι στους πρώην συμμάχους της. Κατέπνιξε βίαια κάθε διάθεση αυτονομίας (Σάμου – Ευβοίας κ.ά.), αύξησε το συμμαχικό φόρο, μετακόμισε το ταμείο από τη Δήλο στην Αθήνα. Αποτέλεσμα αυτών των ενεργειών ήταν να μετατραπούν οι πρών σύμμαχοι σε υπηκόους της. Επίσης η Αθήνα αναδείχτηκε στη ναυτικότερη και εμπορικότερη πόλη της Ελλάδας. Παράλληλη ολοκλήρωσε τους δημοκρατικούς θεσμούς, αναδεικνύοντας το δήμο σε κύριο ρυθμιστικό παράγοντα της πολιτικής ζωής με τις μισθοφορές, τα θεωρικά και ριζικά δημοκρατικά μέσα, έτσι ώστε η πόλη να παρουσιάζεται «αυταρκεστάτη τοις πασι».


• Ποια η προσφορά των πατέρων, όπως την προσδιορίζει ο ρήτορας;
  Απάντηση : Οι πατέρες κρίνονται από το ρήτορα άξιοι μεγαλύτερης ακόμη τιμής από τους προγόνους, γιατί πιο πάνω από την αυτοχθονία και και τη διάσωση της Αττικής από τους Πέρσες βρίσκεται η επιβολή της αθηναϊκής ηγεμονίας πάνω στο μεγαλύτερο τμήμα του ελληνικού κόσμου. (Αυτή η εκτίμηση διακηρύχτηκε έντονα αργότερα, από τους ρήτορες του 4^ου αιώνα). Η γενιά του Περικλή ξεπέρασε και αυτούς τους Μαραθωνομάχους, γιατί με την Κιμώνεια Ειρήνη (449) απώθησε τους Πέρσες πιο πέρα από τις ακτές της Μ. Ασίας και πέρα από τις Κυανές Πέτρες και τη Φασηλίδα. Η αξιολόγηση αυτή διαδόθηκε τον 4^ο αιώνα γιατί χρησιμοποιήθηκε από τους Αθηναίους ως ιδεολογικό όπλο εναντίον της ηγεμονίας των Σπαρτιατών. Στο συγκεκριμένο χωρίο του Επιταφίου βρίσκουμε μια καταβολή της.

Κεφάλαιο 36

• …δίκαιον γαρ αυτοις…δίδοσθαι : το «δίκαιον» φανερώνει το δικαίωμα των προγόνων, εξ αιτίας του λαμπρού τους έργου, να τιμούνται από τους απογόνους. Το «πρέπον» είναι το καθήκον των απογόνων απέναντι στους προγόνους που επιβάλλεται ως εσωτερική υποχρέωση (χρέος) για ένδειξη σεβασμού.
  


• …την γάρ χώραν…παρέδοσαν. : Αιτιολογείται το προηγούμενο «δίκαιον και πρέπον» να μνημονεύονται πρώτα οι πρόγονοι. Παρέδοσαν με τη γενναιότητά τους τη χώρα ελεύθερη στις επερχόμενες γενιές. Καθώς η μια γενιά διαδεχόταν τη άλλη : Οι Αθηναίοι υπερηφανεύονταν ότι ήταν αυτόχθονες, (γεννήθηκαν μέσα από τα σπλάχνα της Αττικής), γηγενείς σε αντίθεση με τους άλλους Έλληνες, κυρίως τους Σπαρτιάτες που ήταν επήλυδες ξένοι (θρύλος αυτοχθονίας). Η αντίληψη αυτή μόνο σε ορισμένα σημεία συμφωνεί με την ιστορία. Η Αττική επηρεάστηκε ελάχιστα από από τις φυλετικές μετακινήσεις, ζυμώσεις και συγκρούσεις που προκάλεσε η τελευταία εισβολή ελληνικών φυλών, των Δωριέων, στην κεντρική και νότια Ελλάδα. Η παλαιότερη κάθοδος των Ιώνων και Αχαιών έχει ξεχαστεί εντελώς.

Η αυτοχθονία έγινε πάγιο εγκωμιαστικό μοτίβο των Επιταφίων που ούτε ο ορθολογιστής, αντιμυθικός Θουκυδίδης επιτρέπεται να το αγνοήσει και δοκιμάζει να ερμηνεύσει ικανοποιητικά την εξαίρεση της Αττικής από το συγκριτισμό των άλλων ελληνικών φύλων που ήρθαν από τα βόρεια :

Κεφάλαιο 37^ο

• χρήομαι – ωμαι – εχρώμην – χρήσομαι, χρησθήσομαι – εχρησάμην, εχρήσθην – κέχρημαι – εκεχρήμην.

Οριστ. Υποτ. Ευκτική Προστακτική Απαρμφ.

χρωμαι χρώμην ------

χρη χρωο χρω χρησθαι

χρηται χρωτο χρήσθω Μετοχή

χρωμεθα χρώμεθα ------ χρώμενος

χρησθε χρωσθε χρησθε χρωμένη

χρωνται χρωντο χρήσθων χρώμενον

χρή,χρεία, χρέος, χρήμα, χρησις, χρήσιμος, χρηστός….

• χρωμαί τινι ( πραγ.) = χρησιμοποιώ, μεταχειρίζομαι.
  


• χρωμαί τινί τινί ( αντικ.+ κατηγ.) = έχω κάτι ως κάτι.
  


• χρωμαί τινί ( πρόσωπο.) = συμπεριφέρομαι.


• χρωμαι πολέμω, ειρήνη = εκμεταλλεύομαι.


• χρωμαι συμφορα = πέφτω σε συμφορά.


• ζηλω τι = επιδιώκω κάτι με ζήλο, επιθυμώ.


• ζηλω τινά τινός(γεν. αιτίας) = ζηλεύω κάποιον για κάτι
  


• ζηλω τινί = ανταγωνίζομαι….


• πέλας (= πλησίον ) επίρ. από το οποίο το ρ. πελάζω (πελάτης, προσπέλασις, απροσπέλαστος….).
  


• καλέω – καλω ( μέλ.= καλέσω και καλω )
  
  κλησις, κλητός, απρόσκλητος, κλητήρας, έγκλημα


• άχθομαι – ηχθόμην – αχοέσομαι – ηχθέσθην – ήχθεσμαι – ηχθέσμην = ανιωμαι, χαλεπως φέρω, βαρέως φέρω….
  

ΚΕΙΜΑΙ

Οριστική Υποτακτική Ευκτική Προστακτική Απαρμφ.

κειμαι κέωμαι κεοίμην _____

κεισαι κέη κέοιο κεισο κεισθαι

κειται κέηται κέοιτο κείσθω Μετοχή

κείμεθα κεώμεθα κεοίμεθα _____ κείμενος

κεισθε κέησθε κέοισθε κεισθε κειμένη

κεινται κέωνται κέοιντο κείσθων κείμενον

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 (σελ. 3^η ).

• …κτησάμενοι γάρ…προσκατέλιπον : Επεξηγεί γιατί οι πατέρες είναι άξιοι μεγαλυτέρου επαίνου από τους προγόνους.

1. Φάνηκαν αντάξιοι κληρονόμοι του προγονικού έργου.


2. Έθεσαν τις βάσεις δημιουργίας της Αθηναϊκής ηγεμονίας και της αναγνώρισης του ηγετικού της ρόλου.


3. Όλα τα δημιούργησαν με κόπους και αγώνες.


4. …ουκ απόνως… : = (σχ. λιτότητας), προσδιορίζει το κτησάμενοι και το πρσκατέλιπον, γιτί η «αρχή» όχι μόνο αποκτήθηκε με πολύ κόπο αλλά και διτηρήθηκε με πολύ κόπο.

• …και την πόλιν τοις πασι…αυταρκεστάτην… : Δεν εννοεί ότι η πόλη ήταν απόλυτα αυτάρκης σε όλα τα αγαθά, αφού τα περισσότερα είδη εισάγονταν από όλα τα μέρη του κόσμου, αλλά ότι είχε τη δυνατότητα στον οικονομικό, εμπορικό και στρατιωτικό τομέα να ικανοποιεί όλες τις ανάγκες της με όλα τα μέσα( στρατό, χρήματα, πλοία…) σε περιόδους ειρήνης και πολέμου.


• …ων εγώ…εάσω. : Παραλείπει τα πολεμικά κατορθώματα και εστιάζει την
  προσοχή των ακροατών στα αίτια και στους παράγοντες που οδήγησαν την αθήνα σ' αυτό το σημείο ακμής επειδή :

1. Ο ιστορικός ως ορθολογιστής δεν εκτιμά τη μυθική παράδοση.


2. Η οικογένεια του Περικλή υστερεί σε πολεμικά κατορθώματα έναντι της οικογένειας του πολιτικού του αντίπαλου, Κίμωνα.


3. Πολλά τα έχει εξιστορήσει ο Ηρόδοτος, αλλά και ο ίδιος στο Α΄βιβλίο (Αρχαιολογία).
   


4. Επιδιώκει να τονίσει ότι τα πολύτιμα αγαθά της Δημοκρατίας πρέπει με κάθε θυσία να διατηρηθούν.
   


5. Θέλει να τονώσει το πεσμένο ηθικό της γενιάς του 431 π.Χ. που είχε καμφθεί από τις ατυχίες της ίδιας χρονιάς(ψυχολογική σκοπομότητα).


6. Μυθοποιεί το μεγαλείο της Αθήνας και το παρουσιάζει στην απογοητευμένη, από τη συντριβή της Αθην. ηγεμονίας, γενιά του 404 π.Χ.
   

• «επιτήδευσις» = οι αρχές, τα ιδεώδη, τα «πιστεύω», η διαγωγή, η συμπεριφορά και η μεθόδευση ενεργειών στη δημόσια και την ιδιωτική ζωή = το ιδεολογικό σύστημα που αποτελεί το βάθρο της ιδιωτικής και της δημόσιας ζωής τους.


• «πολιτεία» = Οι δημοκρατικοί πολιτικοί και πολιτειακοί θεσμοί.


• «τρόποι» = Ο χαρακτήρας, το ήθος, η διαγωγή του πολίτη όπως εκδηλώνεται στις προσωπικές του σχέσεις. Προκύπτουν από την επιτήδευση και την πολιτεία.

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 37^Ο

– Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του πολιτεύματος και η
σχέση του πολίτη με το κράτος, τους νόμους και τους άλλους πολίτες.

• Χρώμεθα…ή μιμούμενοι ετέρους. :

1. Δεν υπάρχει υπαινιγμός για τη Σπάρτη
   


2. Με την αόρ. αντων. τισίν εννοεί τους Αργείους, Ηλείους, Συρακοσίους και πολλλές Ιωνικές πόλεις.
   


3. Τονίζεται η πρωτοτυπία του πολιτεύματος.
   


4. Εξαίρεται το πολίτευμα, το καύχημα της γενιάς του Περικλή.
   

• Και όνομα …κέκληται. : Η λέξη δημοκρατία προσλαμβάνει δυο διαφορετικές έννοιες γιατί δήμος σημαίνει :

1. Όλοι οι ελεύθεροι πολίτες ( κυβερνά η πλειοψηφία ).
   


2. Η μεγάλη μάζα των φτωχών ( κυβερνά το πλήθος των απαιδεύτων με ανάδειξη στα αξιώματα με κλήρο, εκλογές ή κάποια σειρά ).

…μέτεστι…το ίσον : Το αντικείμενο του μέτεστι σε αιτιατική (αντί γενικής) για να δηλωθεί η συμμετοχή όλων των πολιτών στην ακέραιη και πλήρη ισότητα( το ίσον = αιτιατική του όλου ). Ισονομία ή ισοπολιτεία ή ισηγορία : η μεγάλη αρετή του δημοκρατικού πολιτεύματος. Η εξασφάλιση απόλυτης ισότητας όλων απέναντι στους νόμους. Κατά τον Πλάτωνα ( «Μενέξενος»), η ισότητα στηρίζεται στην ισογονία.

• …κατά δε την αξίωσιν…ευδοκιμεί : ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΑ : Το πιο ουσιώδες γνώρισμα
  της Αθην. Δημοκρατίας. Όχι ανάδειξη των ολίγων αλλά των αξίων, των αρίστων, ανεξάρτητα από κοινωνικές τάξεις. Το κύρος απορρέει από τις ατομικές ικανότητες. Οι ιδέες αυτές ενέπνευσαν αυτούς που συνέθεσαν τη Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ( 18^ος αιών. μ.Χ.!!! ).
  


• …απ' αρετης… : Η προσωπική αξία είναι κριτήριο για ανάδειξη και επιβολή στα δημόσια αξιώματα. ΝΟΜΟΣ ΤΩΝ ΙΣΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ .

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ

Κεφάλαιο 37^ο (ΙΙ)

Κατά την περίοδο διακυβέρνησης του Περικλή η Αθηναϊκή δημοκρατία απέκτησε την ιδανική της μορφή και η ιδέα της αξιοκρατίας καταξιώθηκε και κατά τρόπο θαυμαστό η ηγεσία με το λαό εναρμονίστηκε. Παρατηρείται μια διαλεκτική σχέση που εξασφάλισε δημιουργική συνεργασία και προκοπή.

Δημοκρατία = ισονομία + αξιοκρατία. Οι δυο αυτές, φαινομενικά αντιφατικές έννοιες, συνυπάρχουν στο αθηναίκό πολίτευμα, που είναι το πολίτευμα των "πλειόνων" και όχι των "απάντων". Σε ότι όμως αφορά τις ιδιωτικές διαφορές περνά από τους "πλείονες" στους "άπαντες" (όλους ανεξαίρετα). Στα δημόσια όμως αξιώματα, όπου η εκλογή γίνεται όχι από "μέρους" αλλά "απ' αρετής" (αξιοκρατία), το Αθηναϊκό πολίτευμα έχει υπερκεράσει τη δημοκρατία. Η μόνη γνήσια Αριστοκρατία (αξιοκρατία) υπάρχει στη Δημοκρατία.

• "κατά πενίαν…κεκώλυται.":Ο Περικλής καθιερώνοντας την ημερήσια αμοιβή των δικαστών, των βουλευτών και των αρχόντων, επέτρεψε στον πολίτη να συμμετέχει ενεργά στην πολιτική ζωή χωρίς να εμποδίζεται από τη φτώχεια. Για να μη μπορεί όμως κανένας να ελπίζει ότι η πολιτεία θα τον συντηρεί, όσο ζει, περιόρισε τη βουλευτική θητεία σε δυο χρόνια.
  
  Με την παραπάνω φράση είναι φανερό ποιο νόημα δίνει ο Περικλής
  στην "αρετή".

Αντίθετα η Σπάρτη δεν αφήνει περιθώρια στο φτωχό να κάνει κάτι καλό στην πόλη εφόσον το μπορεί. Την εξουσία την είχαν οι "όμοιοι"(ευγενικής καταγωγής). Οι "υπομείονες" δεν είχαν κανένα δικαίωμα στην πολιτική ζωή.

• ΕΡΩΤΗΣΗ : Ποια σκοπιμότητα εξυπηρετεί η προσπάθεια του Περικλή να παρουσιάσει ισορροπημένα αυτά τα δυο στοιχεία, της ισονομίας και της αξιοκρατίας;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 37^Ο (ΙΙΙ)

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ο ιστορικός προσπαθεί να υψώσει στη συνείδηση της γενιάς του 404 π.Χ. το μεγαλείο της Αθήνας και του δημοκρατικού πολιτεύματος, όπως ήταν στα χρόνια της ακμής. Η ταπεινωμένη, δύσπιστη και μικρόψυχη μεταπολεμική γενιά πρέπει να δει συγκροτημένο μπροστά της όλο το "μύθο" της Αθήνας και της Δημοκρατίας του Περικλή. Επίσης διακρίνεται στα λόγια του Περικλή η προσπάθεια του ιστορικού να αποκαταστήσει στα μάτια και των υπολοίπων Ελλήνων την τραυματισμένη φήμη της πόλης του.

• "ελευθέρως δε…φέρουσι": Στις σχέσεις των πολιτών με την πολιτεία, τους συμπολίτες τους και τους νόμους πρυτανεύει η έλλειψη κάθε εξωτερικού εξαναγκασμού. Κυριαρχούν η άνεση και η ελευθερία που οριοθετούνται μόνο από τους κανόνες της ηθικής του συνείδησης.


• "ελευθέρως δε πολιτεύομεν…αχθηδόνας προσθέμενοι"= ελευθερία στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.
  
  
  Επιχειρήματα :

1. Είναι απαλλαγμένοι από την αμοιβαία καχυποψία στις καθημερινές τους ασχολίες.


2. Δεν αγανακτούν με το γείτονά τους, αν κάνει κάτι όπως του αρέσει.


3. Δεν παίρνουν ύφος ενοχλητικό, που δεν είναι παράνομο μέν αλλά στενοχωρεί. Υπάρχει εδώ ασφαλώς μια τάση εξιδανίκευσης, είναι όμως βέβαιο ότι το αθηναϊκό πολίτευμα διαμόρφωνε ένα κλίμα ζεστασιάς και ανεκτικότητας στις κοινωνικές σχέσεις. Το "καθ'
   ημέραν αδεές και ανεπιβούλευτον" αποτελεί ένδειξη ανώτατου πολιτισμού και καταξιώνει όλους τους δημοκρατικούς θεσμούς της Αθήνας.

ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ = Ο πραγματικός χαρακτήρας της Αθηναϊκής πολιτείας, που διέθετε όλες τις αρχές για τις οποίες αγωνίστηκαν οι άνθρωποι σε εποχές μεταγενέστερες, δηλαδή την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ την ΙΣΟΤΙΜΙΑ και την ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ.
 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 37^Ο (ΙV)

• "…ανεπαχθως…φέρουσιν":


• Oι Αθηναίοι υπακούουν στους άρχοντες και σέβονται τους νόμους από εσωτερικό σεβασμό.
  


• Η πειθαρχία έρχεται ως φυσικό επακόλουθο του τρόπου εκλογής τους.


• Υπακούοντας δηλώνει έμμεσα ότι θα επιθυμούσε την ίδια συμπεριφορά όταν θα βρισκόταν στην ίδια θέση.


• Σέβονται τους νόμους γιατί τους θεωρούν μια ηθική - δημιουργική δύναμη.


• Ο σεβασμός πηγάζει από την αιδώ και την αισχύνη.


• Σέβονται εξίσου τους άγραφους νόμους, και μάλιστα όσους "κεινται επ' ωφελία των αδικουμένων"


• Η αναφορά στους άγραφους νόμους βεβαιώνει ότι οι Αθηναίοι δεν παρανομούν "δια δέος", καθώς η παράβαση των αγράφων ηθικών κανόνων δεν επισύρει καμιά ποινή.
  

Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΠΑΡΤΗ

Υπαινικτικά επιχειρείται σύγκριση ανάμεσα στην Αθήνα και τη Σπάρτη.

Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ

Κεφάλαιο 38^ο

Οι Αθηναίοι απολαμβάνουν τη ζωή γιατί η πόλη απλόχερα τους προσφέρει υλικά και πνευματικά αγαθά. Δεν αρκούνται στο ωφέλιμο αλλά επιδιώκουν και το τερπνό.

• Παράγοντες αυτού του τρόπου ζωής είναι:

1. Οι αγώνες (γυμνικοί, ιππικοί, μουσικοί, δραματικοί…) και οι γιορτές με θυσίες (Παναθήναια, Ελευσίνια, Διονύσια, Θεσμοφόρια, Θαργήλια, Προμήθεια, Ηφαίστεια…).


2. Οι ευπρεπείς ιδιωτικές κατοικίες διατηρούν στους ενοίκους την καλή τους διάθεση και απομακρύνουν τη μελαγχολία από την καθημερινότητα.
   
   Δεν αναφέρεται στα δημόσια κτίσματα διότι:

• Το χωρίο είναι φθαρμένο.


• Δεν επιθυμεί να υμνήσει έργα δικά του.


• Για να μην υπενθυμίσει τις κατηγορίες για σπατάλη του συμμαχικού χρήματος.

3. Η δυνατότητα απόλαυσης όλων των αγαθών που παράγονται στις άλλες χώρες είναι απόδειξη της ανάπτυξης της οικονομίας, του εμπορίου και της ακμής της ναυτικής δύναμης της Αθήνας.

Η Αθήνα εξάγει προϊόντα : οικοτεχνίας, μεταλλουργίας, οπλοποιίας, αγγειοπλαστικής, και εισάγει δημητριακά, ξυλεία, πίσσα, δέρματα, χαλκό, μαλλί, ελεφαντοστό, ορυχάλκινα σκεύη….

• Σύγκριση με τη Σπάρτη :
  
  
  Από τα αγαθά που απόλαμβάνει ο Αθηναίος τίποτε δεν μπορεί να χαρεί ο Σπαρτιάτης γιατί ο σκοπός της σπαρτιατικής στρατιωτικής αγωγής ήταν η άσκηση του σώματος και η αντοχή στον πόνο. Καλό είναι ό,τι είναι ωφέλιμο.
   
  Ο ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ
  
  Κεφάλαιο 39^ο
  
  Η ενασχόληση των Αθηναίων με τα πολεμικά πράγματα είναι διαφορετική από των αντιπάλων τους, γιατί βασίζεται στην ευψυχία τους.
  
  
  • "Διαφέρομεν δε και … τοισδε": Συγκρίνει τώρα ανοιχτά την Αθήνα με τη Σπάρτη. Και (προσθετικός) = στα προηγούμενα λόγια του ενυπήρχε σύγκριση. Οι λέξη "ενάντιοι", αν και έχει γενική σημασία, εδώ δηλώνει αποκλειστικά τους Σπαρτιάτες. Το πρώτο σημείο υπεροχής των Αθηναίων είναι η μελέτη των πολεμικών : Υπερέχουν στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τα πολεμικά θέματα (ψυχολογική προετοιμασία, άσκηση, εξοπλισμό, ανδρεία στο πεδίο της μάχης, συμπεριφορά απέναντι στους ξένους).
  
  
  • "την τε γάρ πόλιν … ωφεληθείη": Η Αθήνα που είναι πολιτικά κλειστή στους ξένους είναι ανοικτή για όλους τους επισκέπτες.( Ο Περικλής γνωρίζει ότι στο ακροατήριο υπάρχουν και ξένοι). Ο ιστορικός τη διαφορά αυτή την διατυπώνει θετικά και αρνητικά.
  
  
  + Η Αθήνα είναι τόπος προσέλκυσης των πνευματικών ανθρώπων που φτάνουν γιατί είναι βέβαιοι ότι θα βρουν το κλιμα που επιθυμούν, κατανόηση και αναγνώριση.
  
  
  - Στην Αθήνα δεν υπάρχει ξενοφοβία, όπως στην κλειστή κοινωνία της Σπάρτης (θεσμός της ξενηλασίας για να μη μάθουν οι ξένοι τα στρατηγικά μυστικά τους και ωφεληθούν).
  
  
  • "πιστεύοντες ου …ευψύχω" : η διαφορετική συμπεριφορά απέναντι
    στους ξένους πηγάζει από το διφορετικό σύστημα και τη μελέτη των πολεμικών. Η ξενηλασία των Σπαρτιατών απορρέει από το γεγονός ότι στηρίζουν τη δύναμή τους στη στρατιωτική προετοιμασία (παρασκευή) και τα τεχνάσματα (απάτη = πολεμικά τεχνάσματα και αιφνιδιασμός του αντιπάλου), ενώ οι Αθηναίοι στηρίζουν τη δύναμή τους στην ευψυχία ("τω αφ' ημων αυτων ες τα έργα ευψύχω").
  
  
  Με χιαστό σχήμα παρουσιάζει την αντίθεση των αντιπάλων διασταυρώνοντας θετικά και αρνητικά μέλη :
  
  
  Την πόλη μας αφήνουμε ανοικτή σε όλους…ποτέ δεν εμποδίζουμε κανέναν…
  
  
  
  …παρά στην ευψυχία μας… -- …όχι τόσο στις προετοιμασίες…

Παλαμάς - ΠΑΤΡΙΔΕΣ

ΠΑΤΡΙΔΕΣ

...
Εδώ ουρανός παντού κι ολούθε ήλιου αχτίνα,
και κάτι ολόγυρα σαν του Υμηττού το μέλι,
βγαίνουν αμάραντ’ από μάρμαρο τα κρίνα,
λάμπει γεννήτρα ενός Ολύμπου η θεία Πεντέλη.

Στην ομορφιά σκοντάβει σκάφτοντας η αξίνα,
στα σπλάχνα αντί θνητούς θεούς κρατά η Κυβέλη,
μενεξεδένιο αίμα γοργοστάζ’ η Αθήνα
κάθε που τη χτυπάν του Δειλινού τα βέλη.

Της ιερής ελιάς εδώ ναοί και οι κάμποι
ανάμεσα στον όχλο εδώ που αργοσαλεύει
καθώς απάνου σ’ ασπρολούλουδο μια κάμπη,

ο λαός των λειψάνων ζη και βασιλεύει
χιλιόψυχος, το πνεύμα και στο χώμα λάμπει,
το νιώθω, με σκοτάδια μέσα μου παλεύει

Εκεί που ακόμα ζουν οι Φαίακες του Ομήρου
και σμίγ’ η Ανατολή μ’ ένα φιλί τη Δύση,
κι ανθεί παντού με την ελιά το κυπαρίσσι,
βαθύχρωμη στολή στο γαλανό του Απείρου

Πατρίδες! Αέρας, γη, νερό, φωτιά! Στοιχεία,
αχάλαστα και αρχή και τέλος των πλασμάτων,
σα θα περάσω στη γαλήνη των μνημάτων,
θα σας ξανάβρω, πρώτη και στερνή ευτυχία!

...1895

Παλαμάς

"Πατρίδες! Αέρας, γη…."

ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

• Η ποιητική δημιουργία του Παλαμά συνταιριάζει έξοχα τη σκέψη και το συναίσθημα σε μια βαθιά ενότητα.
  
• Στο έργο του ομοιόμορφα αντικρίζει τη φύση και τη ζωή.
  
• Ο φιλοσοφικός στοχασμός είναι συνακόλουθος του ποιητικού έργου του.
  

  
  

  "Η σειρά των "Πατρίδων" ανήκει στα πιο ευτυχισμένα κατορθώματα του Παλαμά"
  Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος
  

• Στα σονέτα αυτά ο ποιητής μας μιλάει για τις φυσικές και πνευματικές του πατρίδες που τον διαμόρφωσαν έτσι όπως είναι.
  
• Από άποψη τεχνοτροπίας τα σονέτα σημαδεύουν τη στροφή του Παλαμά στον Παρνασσισμό.
  

• ΠΑΡΝΑΣΣΙΑΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
  

• Ομοιοκαταληξία
  
• Αρτιότητα στίχου
  
• Υποβλητικότητα - Μουσικότητα
  
• Ελληνολατρία
  
• Ύφος σοβαρό
  
• Υψηλό νοηματικό περιεχόμενο

• Άλλο μορφικό στοιχείο είναι οι χασμωδίες και οι διασκελισμοί που αδυνατίζουν στιχουργικά το ποίημα αλλά του δίνουν ζωηρότητα και ταχύτητα.
  

• ΟΜΟΙΟΚΑΤΑΛΗΞΙΑ :
  

• Σταυρωτή στα τετράστιχα (1^ος-4^ος, 2^ος-3^ος)
  
• Ζευγαροσταυρωτή στα τρίστιχα - ελεύθερη- (1^ος---3^ος---7^ος
  2^ος---4^ος---5^ος)
  

• ΣΤΙΧΟΣ : δεκατρισύλλαβος
  
• ΜΕΤΡΟ : ιαμβικό
  
• ΓΛΩΣΣΑ : καλοδουλεμένη δημοτική και φανερώνει την προσπάθειά του για άψογη γλωσσική έκφραση
  
• Ο πλούσιος λυρισμός του τον αναδεικνύει σε οικουμενικό ποιητή.
  

• Με συνεχείς μεταφορικές εκφράσεις καταφέρνει να εκφράσει τη μεταφυσική αγωνία του υποβάλλοντας τον αναγνώστη σε δυνατές συγκινησιακές καταστάσεις, καθώς του θυμίζουν σκηνές από την ιστορία της Γέννεσης.
  

• Παρά τη διάχυτη μελαγχολία στο τέλος υπάρχει μια αισιόδοξη Παλαμική θέση ( ανάλυση).
  

ΠΑΤΡΙΔΟΛΑΤΡΙΑ - ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ

…Από τον τόπο που γεννήθηκε, από τον τόπο που ρίζωσε κι ασάλευτος απόμεινε, στον τόπο το μεγαλύτερο που είναι η Ελλάδα, κι από τούτον στις άλλες χώρες και στη γη την απέραντη και στο σύμπαν ολάκερο και στο άναρχο και απεριόριστο χάος που το συμβολίζει "η γαλήνη των μνημάτων"…ανεβοκατεβαίνει όλη τούτη τη σκάλα και οικειώνεται το νόημα της γενέθλιας γης με καθοδηγητή το πάθος για την ευρύτερη πατρίδα και οδηγό τη γνώση και την έμπνευση.

Β.Δ.

Ξενοφών. «Ελληνικά»

ΘΕΜΑ 1^Ο --- Παρατηρήσεις

Ξενοφώντα «Ελληνικά», Ι, 5, 8-11

• ακούω και αισθάνομαι + γενική (+ κατ. μετχ.)= ακούω ή αισθάνομαι ο ίδιος (αυτηκοϊα)
  
• ακούω και αισθάνομαι + αιτιατική ( + κατ. μετ. )= πληροφορούμαι
  

π.χ. ακούω του Κύρου ερχομένου = ακούω ότι ο Κύρος έρχεται

ακούω τον Κύρον ερχόμενον = πληροφορουμαι ότι ο Κύρος …

αθύμως έχω
βαρέως φέρω
χαλεπως φέρω
ανιωμαι
άχθομαι
λυπουμαι

• προσδέχομαι = δέχομαι ευχάριστα, περιμένω
  
• μηδέ οίτινες ωσιν = πάντες
  
• στασιάζω = επαναστατώ,
  
• στασιάζοντες αυτοί εν αυτοις = εμπλεκόμενοι σε εμφύλιες διαμάχες
  

στάση= επανάσταση, εμφύλια διαμάχη
στασιαστικός = ταραχοποιός

• ανέλκω ναυς = τραβώ τα πλοία στην ξηρά
  

  
  

έλκω

ειλκον

έλξω ή ελκύσω

είλκυσα ή ειλξα

είλκυκα

ειλκύκειν

• αναψύχω = στεγνώνω
  
• αποτειχίζω = αποκλείω με τείχος
  
• επιστέλλω = παραγγέλνω, διατάζω ( από μακριά )
  

Β.Δ