Η αρχαιομάθεια πύλη για την απρόσκοπτη εκμάθηση της νεοελληνικής γλώσσας

Παρά την τεσσάρων αιώνων θαλερή παράδοση της κλασσικής εκπαίδευσης στην Κροατία, κατά την οποία η αρχαιομάθεια έζησε και εξακολουθεί να ζει τα θυελλώδη γεγονότα της μακράς ιστορίας της χώρας μου, καθώς και τις συνεχείς μεταρρυθμίσεις του εκπαιδευτικού της συστήματος, η Νεοελληνική Γλώσσα παραμένει άγνωστη, καθώς η εκμάθησή της άρχισε να θεμελιώνεται την τελευταία δεκαετία. Απαιτούνται πολλές και σκληρές προσπάθειες, ώστε να διευρυνθούν οι γνώσεις μας για την σύγχρονη Ελληνική Γλώσσα. Είναι ελάχιστοι οι καθηγητές των Αρχαίων Ελληνικών που γνωρίζουν και την Νεοελληνική, ώστε να μπορούν να δείξουν στους μαθητές την στενή σχέση των δύο γλωσσών. Βέβαια, το βασικότερο θέμα που τίθεται είναι, εάν πρόκειται για δύο ετερόκλητες γλώσσες ή τα νεοελληνικά αποτελούν μία από τις εξελικτικές φάσεις των Αρχαίων Ελληνικών, με τις αναπόφευκτες αλλαγές, που είναι εύλογες λόγω της μακροχρόνιας ιστορίας της γλώσσας αυτής. Είναι αναμφισβήτητο γεγονός ότι η αρχαία μορφή επιβιώνει και στην σημερινή γλώσσα, όπως και η καθαρεύουσα, η οποία σε λιγότερο ή μεγαλύτερο βαθμό μαρτυρείται στην λογοτεχνία και τον επίσημο λόγο.

Έχοντας όμως υπ’ όψιν όλες τις δυσκολίες που ελλοχεύουν στην διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών σε όλους τους μαθητές, ακόμα και στα Ελληνόπουλα, ας αρκεστούμε στην ακροθιγή προσέγγιση του θέματος, την βασισμένη στην διάκριση: τα Αρχαία Ελληνικά σε σχέση με την σύγχρονη καθομιλουμένη γλώσσα.

Στην ως σήμερα αδιάλειπτη, εικοσαετή μου εμπειρία στην διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών, την εμπλουτισμένη με την βαθιά επαφή μου με τα νεοελληνικά, στην πρωτοβάθμια και την δευτεροβάθμια εκπαίδευση, συνεχώς συναντάω πολλές γενιές φιλομαθών μαθητών, οι οποίοι με λιγότερες ή περισσότερες δυσκολίες μαθαίνουν τα Αρχαία Ελληνικά. Από την πρώτη στιγμή οι μαθητές μου με φέρνουν στην δύσκολη θέση να απαντώ στην βασική τους ερώτηση – γιατί μαθαίνουμε τα Αρχαία Ελληνικά, εάν δε θα μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε σήμερα. Ομολογώ ότι παλαιότερα δεν έβρισκα πάντα την κατάλληλη απάντηση που θα τους ικανοποιούσε (σήμερα όμως, χάρη στις ευρύτερες γνώσεις μου, ευελπιστώ πως η απάντησή μου τους ικανοποιεί).

Αναπολώντας το παρελθόν συνειδητοποιώ ότι σχεδόν πριν από δεκατέσσερα χρόνια, πρωτοήρθα στην Ελλάδα κάνοντας τα πρώτα μου βήματα στα Νέα Ελληνικά. Από τότε διατηρώ καθημερινή επαφή με την γλώσσα, προσπαθώντας παράλληλα μέσω των μαθημάτων των Αρχαίων Ελληνικών να μεταδώσω στους μαθητές μου τις βασικές γνώσεις της Νεοελληνικής.

Παρά το γεγονός ότι η αρχαιομάθεια με διευκόλυνε στην εκμάθηση της Νεοελληνικής, καθημερινά αντιμετώπιζα διάφορες δυσκολίες. Αξιοποιώντας εποικοδομητικά τις συζητήσεις που έκανα με τους άλλους συναδέλφους μου φιλολόγους που είχαν την ευκαιρία να διδαχτούν τα Νέα Ελληνικά, μου είναι αδύνατον στον τίτλο της σημερινής μου αναφοράς να μη θέσω το καίριο ερώτημα: εάν η αρχαιομάθεια πράγματι ανοίγει την πύλη για την απρόσκοπτη εκμάθηση της Νέας Ελληνικής ή μπορεί να αποτελέσει τροχοπέδη, να λειτουργήσει ως δίκοπο μαχαίρι;

Στην τετάρτη, την τελευταία τάξη του λυκείου, έχοντας ήδη μελετήσει όλα τα κορυφαία δείγματα της αρχαίας λογοτεχνίας, τον Όμηρο, τους λυρικούς, τους τραγικούς, καθώς και τους ιστορικούς, καταλήγουμε στην Καινή Διαθήκη, όπου διαβάζουμε την Α΄ Προς Κορινθίους Επιστολή. Το κείμενο αυτό, όχι μόνο μας διδάσκει τις βασικότατες αξίες του κάθε ανθρώπου, την πίστη, τον σεβασμό και την αγάπη, αλλά μας αποδεικνύει και την εξελικτική αλλαγή της γλώσσας.

Προς Κορινθίους, Α, 13.

Εάν ταις γλώσσαις των ανθρώπων λαλώ και των αγγέλων, αγάπην δε μη έχω, γέγονα χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον. Και εάν έχω προφητείαν και ειδώ τα μυστήρια πάντα και πάσαν την γνώσιν και εάν έχω πάσαν την πίστιν ώστε όρη μεθιστάναι, αγάπην δε μη έχω, ουδέν ειμί. Καν ψωμίσω πάντα τα υπάρχοντά μου και εάν παραδώ το σώμα μου ίνα καυθήσωμαι, αγάπην δε μη έχω, ουδέν ωφελούμαι.

     Εάν λαλώ τας γλώσσας των ανθρώπων και των αγγέλων, αγάπην δε μη έχω, έγινα χαλκός ηχών ή κύμβαλον αλαλάζον. Και εάν έχω προφητείαν και εξεύρω πάντα τα μυστήρια και πάσαν την γνώσιν, και εάν έχω πάσαν την πίστιν, ώστε να μετατοπίζω όρη, αγάπην δε μη έχω, είμαι ουδέν. Και εάν πάντα τα υπάρχοντά μου διανείμω, και εάν παραδώσω το σώμα μου δια να καυθώ, αγάπην δε μη έχω, ουδέν ωφελούμαι.

Ήδη από την πρώτη ματιά ανακύπτουν οι αλλαγές που έλαβαν χώρα στην εξέλιξη της γλώσσας από την αρχαιότητα έως σήμερα.

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ταις γλώσσαις γέγονα ειδώ ώστε όρη μεθιστάναι ουδέν ψωμίσω παραδώ ίνα καυθήσωμαι

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ =     τας γλώσσας =     έγινα =     εξεύρω =     ώστε να μετατοπίζω όρη =     ουδέν =     διανείμω =     παραδώσω =     δια να καυθώ

Η διαφορά εντοπίζεται σε λίγα μόνο σημεία, στην αντικατάσταση της δοτικής από την αιτιατική και την αλλαγή μορφής μερικών ρημάτων. Εν συνεχεία εξηγώ στους μαθητές τις προφανείς αλλαγές της γλώσσας στην ιστορική της εξέλιξη.

Βέβαια, στην αρχή είναι δύσκολο για τα παιδιά να διαπιστώσουν ότι οι διαφορές είναι ελάχιστες, δεδομένου ότι στην Κροατία, όπως και σε άλλες χώρες, τα Αρχαία Ελληνικά διδάσκονται με ερασμιακή προφορά. Υπερβαίνοντας το αρχικό εμπόδιο – την διαφορετική προφορά οι μαθητές πετυχαίνουν να μπουν στην ουσία.

Έχω εντοπίσει μερικά στοιχεία, τα οποία αντιπροσωπεύουν για τους μαθητές δυσκολία κατά την επαφή τους με τα Αρχαία Ελληνικά. Έτσι, στο ερωτηματολόγιο που τους διένειμα, οι μαθητές σημείωσαν σε κλίμακα από 1-10 κατά πόσον τους εμποδίζουν τα συγκεκριμένα δεδομένα:

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

1. Τονικό σύστημα (7)
2. Πνεύματα (2) – λόγω απροσεξίας και βιασύνης
3. Τα με υπογεγραμμένη α, η, ω (3) – λόγω αμέλειας ή έλλειψης κατανόησης για την χρήση τους
4. Τα αρσενικά της Α΄ κλίσης σε – ας/- ης (8)
5. Τα πολλά θέματα των ουσιαστικών της Γ΄ κλίσης (10)
6. Η υποτακτική και η ευκτική των ρημάτων (10)
7. Χρόνοι – αόριστος, παρακείμενος, υπερσυντέλικος, τετελεσμένος μέλλοντας και παθητικός αόριστος (10)
8. Ανώμαλα ρήματα (10).

Μόλις αντιλαμβάνονται ότι τα περισσότερα από αυτά δεν υπάρχουν στα νεοελληνικά ή έχουν απλοποιηθεί, ομόφωνα θέτουν την ερώτηση: Γιατί δε μαθαίνουμε τα νεοελληνικά αντί να παιδευόμαστε με τα αρχαία;

Βέβαια θα παρατηρήσουμε ότι στα νεοελληνικά σε αυτά τα σημεία έχουν γίνει οι εξής αλλαγές:

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

1. Τονίζονται μόνο οι δισύλλαβες ή πολυσύλλαβες λέξεις και μάλιστα μόνο με οξεία
2. Και τα δύο πνεύματα έχουν καταργηθεί
3. Τα με υπογεγραμμένη α, η, ω δεν χρησιμοποιούνται
4. Τα αρσενικά της Α΄ κλίσης σε – ας/- ης σχηματίζουν διαφορετικά την γενική
5. Τα περισσότερα ουσιαστικά της Γ΄ κλίσης έχουν πάρει την μορφή της Α΄ κλίσης, με εξαίρεση την γενική ενικού και πληθυντικού των ουσιαστικών σε – ις (δύναμη – δυνάμεως / δυνάμεων), των ουδετέρων σε – ος (γένος) και – μα (όνομα), καθώς και μερικών ουσιαστικών με το θέμα σε – ν / – ντ (καθήκον).

Τα ιδιόκλητα ουσιαστικά, όπως γυνή (γυναικός), θρίξ (τριχός), βασιλεύς (βασιλέως), Ζεύς (Διός) έχουν αντικατασταθεί από τις αντίστοιχες μορφές της Α΄ κλίσης γυναίκα, τρίχα, βασιλιάς, Δίας.

5.1. Κατάργηση της δοτικής και αντικατάστασή της από την γενική και την αιτιατική

5.2. Η πρόθεση σε

6. Η χρήση μορίων – θα και – να για τον μέλλοντα, την υποτακτική και την ευκτική
7. Ο σχηματισμός του αορίστου με την κατάληξη – α και η χρήση των περιφραστικών χρόνων (παρακειμένου, υπερσυντελίκου, καθώς και του μέλλοντα: διαρκείας, στιγμιαίου, συντελεσμένου) έχω/είχα κάνει, θα κάνω, θα έχω κάνει. Στον παθητικό αόριστο εντοπίζουμε το θέμα – θη / -τη, με την χαρακτηριστική κατάληξη του παρακειμένου – κα (λύω, λύθηκα, γράφω, γράφτηκα)
8. Τα πιο πολλά ανώμαλα ρήματα, καθώς και τα ρήματα σε –μι, έχουν καταργηθεί ή αντικαταστάθηκαν από πιο εύκολες μορφές, όπως φέρνω, έφερα, φέρθηκα αντί για το φέρω, οίσομαι, ήνεγκον, ενήνοχα, ηνέχθην ή δείχνω αντί για το δείκνυμι.

     Σαφώς, αυτά είναι μόνο βασικά στοιχεία και παραδείγματα που αναφέρθηκαν ως μία γενικευμένη προσέγγιση της περίπλοκης και πάμπλουτης δομής της νεοελληνικής γραμματικής. Είναι βέβαιο όμως ότι καλύπτουν τις βασικές γνώσεις της καθομιλουμένης γλώσσας, που είναι απαραίτητες για την καθημερινή επικοινωνία.

Άμεσα συνυφασμένο με την αναφερόμενη εξομάλυνση των φαινομένων της γραμματικής, είναι το ότι οι μαθητές με ευχέρεια και ζήλο μαθαίνουν και τις καθημερινές εκφράσεις της Νεοελληνικής. Τους προσελκύουν ιδιαίτερα οι σύγχρονες μέθοδοι διδασκαλίας της γλώσσας, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό διαφέρουν από την κοινότοπο, δασκαλοκεντρική μέθοδο διδασκαλίας των κλασικών γλωσσών. Το πιο σημαντικό είναι οι διδασκόμενοι να έχουν την δυνατότητα να ακούσουν την καθημερινή γλώσσα μέσω διάφορων οπτικο-ακουστικών μέσων. Με τις βασικές γνώσεις των Αρχαίων, παρόλο που πολύ συχνά οι ίδιοι δεν έχουν την πλήρη επίγνωση της ικανότητάς τους, οι μαθητές γίνονται επιδεκτικοί και περαιτέρω μαθήσεως, ειδικώς, όταν σιγουρευτούν ότι η εκμάθηση αυτή θα προλειάνει την επικοινωνία με τους Έλληνες συνομηλίκους τους. Ο ενθουσιασμός και η χαρά τους τότε θα πολλαπλασιαστούν.

Ομολογώ ότι έχω υιοθετήσει και εφαρμόζω πιστά αυτήν την ολιστική, μαθητοκεντρική μέθοδο, καθώς, όταν έκανα τα πρώτα μου βήματα στην Νεοελληνική, η αρχαιομάθεια με βοήθησε σε πολύ μεγάλο βαθμό. Ερχόμενη στην Αθήνα στο πρόγραμμα της Νεοελληνικής Γλώσσας του Πανεπιστημίου Αθηνών, δεν ήξερα παρά μόνο ελάχιστες λέξεις της γλώσσας. Ωστόσο, χάρη στην γνώση των Αρχαίων Ελληνικών βρέθηκα στην ευχάριστη, αλλά παράλληλα δύσκολη θέση να παρακολουθώ μαθήματα στην τάξη προχωρημένων μαζί με πολλούς συμμαθητές με ελληνική καταγωγή, οι οποίοι μιλούσαν άπταιστα την γλώσσα, δεν γνώριζαν όμως την γραμματική. Το χάσμα που υπήρχε μεταξύ μας τότε το θεωρούσα αδύνατον να γεφυρωθεί. Σύντομα όμως κατάλαβα τι όφελος μου προσέφερε η αρχαιομάθεια. Σήμερα συνειδητοποιώ καθημερινά το πόσο με βοηθάνε τα αρχαία στον χειρισμό των Νέων Ελληνικών, αλλά και αντίστροφα, το ότι τα Νέα Ελληνικά συμβάλλουν σε αξιοσημείωτο βαθμό στην ανάγνωση κάποιου δυσνόητου αρχαίου κειμένου. Αν και δεν επιθυμώ να προκαλέσω τις αντιδράσεις σας και επειδή σέβομαι βαθιά το μέρος, όπου βρίσκομαι, εντούτοις, οφείλω να τονίσω ότι το γεγονός αυτό οφείλεται στην ερασμιακή προφορά.

Παρ’ όλα αυτά, όπως ήδη έχουμε επισημάνει, η αρχαιομάθεια μπορεί να αποτελέσει μεγάλο εμπόδιο στην αρχική εκμάθηση της Νεοελληνικής. Όσοι έχουν εξοικειωθεί με τους αυστηρούς κανόνες που διέπουν την γραμματική των Αρχαίων, με μεγάλη δυσκολία θα αποδεχτούν την αλλαγή τους, καθώς και την κατάργησή τους. Παράλληλα σήμερα έχουν παραμείνει εύχρηστα πολλά ανώμαλα ουσιαστικά και ρήματα. Σε μερικά καταλαβαίνουμε την αλλαγή, ενώ άλλα έχουν διατηρηθεί αναλλοίωτα. Είναι γεγονός όμως, όταν κανείς βρίσκεται πλέον σε επίπεδο να χειρίζεται εύκολα την γλώσσα, παραγκωνίζει τις αρχικές δυσκολίες, καθώς καταλήγει στο συμπέρασμα να θεωρεί τις γνώσεις του αυτονόητες.

Παράλληλα, είναι γεγονός ότι η αρχαιομάθεια αποτελεί μεγάλη διευκόλυνση για την αντίληψη της Νεοελληνικής, κυρίως στον γραπτό λόγο.

Είναι δεδομένο ότι πολλοί φιλόλογοι είναι αυτοδίδακτοι και χειρίζονται την Νεοελληνική μόνο σε επίπεδο ανάγνωσης. Όταν πρόκειται για κείμενο της καθαρεύουσας, η ανάγνωσή τους είναι πλήρης, άνετη.

Ως φιλόλογοι θα συμφωνήσουμε ότι τα Αρχαία και τα Νέα Ελληνικά δεν είναι δύο αντίρροπες γλώσσες. Είναι αναμφισβήτητο ότι τα Νεοελληνικά αποτελούν εξέλιξη της γλώσσας, η οποία στο διάβα των αιώνων πέρασε από διάφορες φάσεις και μορφές. Η εξέλιξη αυτή είναι ευνόητη για την σύγχρονη εποχή. Εντούτοις είναι πολύ σημαντικό να σεβόμαστε την γλώσσα εμπλουτίζοντάς την συνεχώς με το γλωσσικό και εκφραστικό θησαυρό της <<αρχαίας μητέρας>> της.

Βάσει όλων αυτών, το αρχικό ερώτημα – ο τίτλος της σημερινής μου εισήγησης   – Η αρχαιομάθεια – πύλη για την απρόσκοπτη εκμάθηση της Νεοελληνικής Γλώσσας – δεν τίθεται πλέον ως ερώτημα, αλλά αποδεικνύεται ως αναμφισβήτητο δεδομένο.

Στο σημείο αυτό, δεν μπορώ να μην ανακαλέσω στην μνήμη τους στίχους ενός από τους κορυφαίους ποιητές της νεοελληνικής λογοτεχνίας, του Οδυσσέα Ελύτη, ποιητή <<της πατριδογνωσίας>>, όπως τον αποκαλούν οι κριτικοί. Στους στίχους αυτούς ο ποιητής με έναν ιδανικό τρόπο δείχνει την αιώνια εξέλιξη της γλώσσας, σμιλεύοντας λέξη-λέξη τις εικόνες, τα χρώματα και την ιστορία της Ελλάδας, από τον καιρό που <<οι αθάνατοι βάδιζαν στην γη>> μέχρι σήμερα.

Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική.

το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Ομήρου…

 Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου στις αμμουδιές του Ομήρου..

 Εκεί σπάροι και πέρκες

ανεμόδαρτα ρήματα

ρεύματα πράσινα μες στα γαλάζια

όσα είδα στα σπλάχνα μου ν’ ανάβουνε σφουγγάρια, μέδουσες

 με τα πρώτα λόγια των Σειρήνων

όστρακα ρόδινα με τα πρώτα μαύρα ρίγη…

 Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου, με τα πρώτα μαύρα ρίγη…

 Εκεί ρόδια, κυδώνια

θεοί μελαχροινοί, θείοι κ’ εξάδελφοι

το λάδι αδειάζοντας μες στα πελώρια κιούπια.

Και πνοές από τη ρεμματιά ευωδιάζοντας

λυγαριά και σχίνο

σπάρτο και πιπερόριζα

με τα πρώτα πιπίσματα των σπίνων-

ψαλμωδίες γλυκές με τα πρώτα-

πρώτα Δόξα Σοι…

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου, με τα

πρώτα-πρώτα Δόξα Σοι!..

 Εκεί δάφνες και βάγια

θυμιατό και λιβάνισμα

τις πάλες ευλογώντας και τα καριοφίλια

στο χώμα το στρωμένο με τ’ αμπελομάντιλα,

κνίσες, τσουγκρίσματα και Χριστός Ανέστη

 με τα πρώτα σμπάρα των Ελλήνων!

Αγάπες μυστικές με τα πρώτα λόγια του Ύμνου…

Μονάχη έγνοια η γλώσσα μου, με τα πρώτα λόγια του Ύμνου !..  

 

της κ. Κοραλλίας Τσέρνκοβιτς

Το Ρωμαίικο

«Η αρχαιομάθεια Πύλη για την απρόσκοπτη εκμάθηση της Νεοελληνικής γλώσσας»

Παρὰ τὴν τεσσάρων αἰώνων θαλερὴ παράδοση τῆς κλασικῆς ἐκπαίδευσης στὴν Κροατία, κατὰ τὴν ὁποία ἡ ἀρχαιομάθεια ἔζησε καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ ζεῖ τὰ θυελλώδη γεγονότα τῆς μακρᾶς ἱστορίας τῆς χώρας μου, καθὼς καὶ τὶς συνεχεῖς μεταρρυθμίσεις τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ της συστήματος, ἡ νεοελληνικὴ γλῶσσα παραμένει ἄγνωστη, καθὼς ἡ ἐκμάθησή της ἄρχισε νὰ θεμελιώνεται τὴν τελευταία δεκαετία. Ἀπαιτοῦνται πολλὲς καὶ σκληρὲς προσπάθειες, ὥστε νὰ διευρυνθοῦν οἱ γνώσεις μας γιὰ τὴν σύγχρονη Ἑλληνικὴ Γλῶσσα. Εἶναι ἐλάχιστοι οἱ καθηγητὲς τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν ποὺ γνωρίζουν καὶ τὴν νεοελληνική, ὥστε νὰ μποροῦν νὰ δείξουν στοὺς μαθητὲς τὴν στενὴ σχέση τῶν δύο γλωσσῶν. Βέβαια, τὸ βασικότερο θέμα ποὺ τίθεται εἶναι, ἐὰν πρόκειται γιὰ δύο ἑτερόκλητες γλῶσσες ἢ τὰ νεοελληνικὰ ἀποτελοῦν μία ἀπὸ τὶς ἐξελικτικὲς φάσεις τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν, μὲ τὶς ἀναπόφευκτες ἀλλαγές, ποὺ εἶναι εὔλογες λόγω τῆς μακροχρόνιας ἱστορίας τῆς γλώσσας αὐτῆς. Εἶναι ἀναμφισβήτητο γεγονὸς ὅτι ἡ ἀρχαία μορφὴ ἐπιβιώνει καὶ στὴν σημερινὴ γλῶσσα, ὅπως καὶ ἡ καθαρεύουσα, ἡ ὁποία σὲ λιγότερο ἢ μεγαλύτερο βαθμὸ μαρτυρεῖται στὴν λογοτεχνία καὶ τὸν ἐπίσημο λόγο.
Ἔχοντας ὅμως ὑπ’ ὄψιν ὅλες τὶς δυσκολίες ποὺ ἐλλοχεύουν στὴν διδασκαλία τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν σὲ ὅλους τοὺς μαθητές, ἀκόμα καὶ στὰ Ἑλληνόπουλα, ἂς ἀρκεστοῦμε στὴν ἀκροθιγῆ προσέγγιση τοῦ θέματος, τὴν βασισμένη στὴν διάκριση: τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ σὲ σχέση μὲ τὴν σύγχρονη καθομιλουμένη γλῶσσα.

Στὴν ὡς σήμερα ἀδιάλειπτη, εἰκοσαετῆ μου ἐμπειρία στὴν διδασκαλία τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν, τὴν ἐμπλουτισμένη μὲ τὴν βαθιὰ ἐπαφή μου μὲ τὰ νεοελληνικά, στὴν πρωτοβάθμια καὶ τὴν δευτεροβάθμια ἐκπαίδευση, συνεχῶς συναντάω πολλὲς γενιὲς φιλομαθῶν μαθητῶν, οἱ ὁποῖοι μὲ λιγότερες ἢ περισσότερες δυσκολίες μαθαίνουν τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικά. Ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ οἱ μαθητές μου μὲ φέρνουν στὴν δύσκολη θέση νὰ ἀπαντῶ στὴν βασική τους ἐρώτηση – γιατί μαθαίνουμε τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικά, ἐὰν δὲ θὰ μποροῦμε νὰ τὰ χρησιμοποιήσουμε σήμερα; Ὁμολογῶ ὅτι παλαιότερα δὲν ἔβρισκα πάντα τὴν κατάλληλη ἀπάντηση ποὺ θὰ τοὺς ἱκανοποιοῦσε. Σήμερα ὅμως, χάρη στὶς εὐρύτερες γνώσεις μου, εὐελπιστῶ πὼς ἡ ἀπάντησή μου τοὺς ἱκανοποιεῖ.

Ἀναπολώντας τὸ παρελθὸν συνειδητοποιῶ ὅτι σχεδὸν πρὶν ἀπὸ δεκατέσσερα χρόνια, πρωτοῆρθα στὴν Ἑλλάδα κάνοντας τὰ πρῶτα μου βήματα στὰ νέα ἑλληνικά. Ἀπὸ τότε διατηρῶ καθημερινὴ ἐπαφὴ μὲ τὴν γλῶσσα, προσπαθώντας παράλληλα μέσω τῶν μαθημάτων τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν νὰ μεταδώσω στοὺς μαθητές μου τὶς βασικὲς γνώσεις τῆς νεοελληνικῆς.

Παρὰ τὸ γεγονός, ὅτι ἡ ἀρχαιομάθεια μὲ διευκόλυνε στὴν ἐκμάθηση τῆς νεοελληνικῆς, καθημερινὰ ἀντιμετώπιζα διάφορες δυσκολίες. Ἀξιοποιώντας ἐποικοδομητικὰ τὶς συζητήσεις ποὺ ἔκανα μὲ τοὺς ἄλλους συναδέλφους μου, φιλολόγους ποὺ εἶχαν τὴν εὐκαιρία νὰ διδαχτοῦν τὰ νέα ἑλληνικά, μοῦ εἶναι ἀδύνατον στὸν τίτλο τῆς σημερινῆς μου ἀναφορᾶς νὰ μὴν θέσω τὸ καίριο ἐρώτημα. Ἡ ἀρχαιομάθεια πράγματι ἀνοίγει τὴν πύλη γιὰ τὴν ἀπρόσκοπτη ἐκμάθηση τῆς νέας ἑλληνικῆς ἢ μπορεῖ νὰ ἀποτελέσει τροχοπέδη, νὰ λειτουργήσει ὡς δίκοπο μαχαίρι;

Παρὰ τὴν ἐμπειρία μου στὴν διδασκαλία τῆς νεοελληνικῆς γλώσσας ὡς ξένης, σήμερα θὰ ἐπικεντρωθῶ στὴν προσπάθειά μου νὰ μεταδώσω στοὺς μαθητὲς τὶς βασικὲς γνώσεις τῆς σημερινῆς γλώσσας μέσα ἀπὸ τὰ μαθήματα τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν.

Στὴν τετάρτη, τὴν τελευταία τάξη τοῦ λυκείου, ἔχοντας ἤδη μελετήσει ὅλα τα κορυφαῖα δείγματα τῆς ἀρχαίας λογοτεχνίας, τὸν Ὅμηρο, τοὺς λυρικούς, τοὺς τραγικούς, καθὼς καὶ τοὺς ἱστορικούς, καταλήγουμε στὴν Καινὴ Διαθήκη, ὅπου διαβάζουμε τὴν Α’ Πρὸς Κορινθίους Ἐπιστολή. Τὸ κείμενο αὐτό, ὄχι μόνο μας διδάσκει τὶς βασικότατες ἀξίες τοῦ κάθε ἀνθρώπου, τὴν πίστη, τὸν σεβασμὸ καὶ τὴν ἀγάπη, ἀλλὰ μᾶς ἀποδεικνύει καὶ τὴν ἐξελικτικὴ ἀλλαγὴ τῆς γλώσσας.

Πρòς Κορινθίους, Α’, 13.

Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον. Καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν ὥστε ὅρη μεθιστάναι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδέν εἰμι. Κἄν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σῶμα μου ἵνα καυθήσωμαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι.

Ἐὰν λαλῶ τὰς γλώσσας τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, ἔγινα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον. Καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν καὶ ἐξεύρω πάντα τὰ μυστήρια καὶ πάσαν τὴν γνῶσιν, καὶ ἐὰν ἔχω πάσαν τὴν πίστιν, ὥστε νὰ μετατοπίζω ὅρη, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, εἶμαι οὐδέν. Καὶ ἐὰν πάντα τα ὑπάρχοντά μου διανείμω, καὶ ἐὰν παραδώσω τὸ σῶμα μου διὰ νὰ καυθῶ, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι.

Ἤδη ἀπὸ τὴν πρώτη ματιὰ ἀνακύπτουν οἱ ἀλλαγὲς ποὺ ἔλαβαν χώρα στὴν ἐξέλιξη τῆς γλώσσας ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα ἕως σήμερα.

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

• ταῖς γλώσσαις = τας γλώσσας
•  γέγονα = έγινα
•  εἰδῶ = εξεύρω
•  ὥστε ὄρη μεθιστάναι = ώστε να μετατοπίζω όρη
•  οὐδέν = ουδέν
•  ψωμίσω = διανείμω
•  παραδῶ = παραδώσω
•  ἵνα καυθήσωμαι = διά να καυθώ 

Ἡ διαφορὰ ἐντοπίζεται σὲ λίγα μόνο σημεῖα, στὴν ἀντικατάσταση τῆς δοτικῆς ἀπὸ τὴν αἰτιατικὴ καὶ τὴν ἀλλαγὴ μορφῆς μερικῶν ρημάτων. Ἐν συνεχεία ἐξηγῶ στοὺς μαθητὲς τὶς προφανεῖς ἀλλαγὲς τῆς γλώσσας στὴν ἱστορική της ἐξέλιξη. 

Βέβαια, στὴν ἀρχὴ εἶναι δύσκολο γιὰ τὰ παιδιὰ νὰ διαπιστώσουν, ὅτι οἱ διαφορὲς εἶναι ἐλάχιστες, δεδομένου ὅτι στὴν Κροατία, ὅπως καὶ σὲ ἄλλες χῶρες, τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ διδάσκονται μὲ ἐρασμιακὴ προφορά. Ὑπερβαίνοντας ὅμως τὸ ἀρχικὸ ἐμπόδιο - τὴν διαφορετικὴ προφορὰ οἱ μαθητὲς πετυχαίνουν νὰ μποῦν στὴν οὐσία.

Ἔχω ἐντοπίσει μερικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουν γιὰ τοὺς μαθητὲς δυσκολία κατὰ τὴν ἐπαφή τους μὲ τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικά. Ἔτσι, στὸ ἐρωτηματολόγιο ποὺ τοὺς διένειμα, οἱ μαθητὲς σημείωσαν σὲ κλίμακα ἀπὸ 1-10 κατὰ πόσον τοὺς ἐμποδίζουν τὰ συγκεκριμένα δεδομένα:

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

1. Τονικὸ σύστημα (7)
2. Πνεύματα (2) – λόγω ἀπροσεξίας καὶ βιασύνης
3. Τὰ μὲ ὑπογεγραμμένη α, η, ω (3) – λόγω ἀμέλειας ἢ ἔλλειψης κατανόησης γιὰ τὴν χρήση τους
4. Τὰ ἀρσενικὰ τῆς Α’ κλίσης σὲ – ας/ - ης (8)
5. Τὰ πολλὰ θέματα τῶν οὐσιαστικῶν τῆς Γ’ κλίσης (10)
6. Ἡ ὑποτακτικὴ καὶ ἡ εὐκτικὴ τῶν ρημάτων (10)
7. Χρόνοι – ἀόριστος, παρακείμενος, ὑπερσυντέλικος, τετελεσμένος μέλλοντας καὶ παθητικὸς ἀόριστος (10)
8. Ἀνώμαλα ρήματα (10)

Μόλις ἀντιλαμβάνονται ὅτι τὰ περισσότερα ἀπὸ αὐτὰ δὲν ὑπάρχουν στὰ νεοελληνικὰ ἢ ἔχουν ἁπλοποιηθεῖ, ὁμόφωνα θέτουν τὴν ἐρώτηση: Γιατί δὲν μαθαίνουμε τὰ νεοελληνικὰ ἀντὶ νὰ παιδευόμαστε μὲ τὰ ἀρχαῖα;
Βέβαια θὰ παρατηρήσουμε ὅτι στὰ νεοελληνικὰ σὲ αὐτὰ τὰ σημεῖα ἔχουν γίνει οἱ ἑξῆς ἀλλαγές:

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

1. Τονίζονται μόνο οἱ δισύλλαβες ἢ πολυσύλλαβες λέξεις καὶ μάλιστα μόνο μὲ ὀξεία.
2. Καὶ τὰ δύο πνεύματα ἔχουν καταργηθεῖ.
3. Τὰ μὲ ὑπογεγραμμένη α, η, ω δὲ χρησιμοποιοῦνται.
4. Τὰ ἀρσενικά τῆς Α’ κλίσης σὲ – ας / - ης σχηματίζουν διαφορετικὰ τὴν γενικὴ.
5. Τὰ περισσότερα οὐσιαστικά τῆς Γ’ κλίσης ἔχουν πάρει τὴν μορφὴ τῆς Α’ κλίσης, μὲ ἐξαίρεση τὴν γενικὴ ἑνικοῦ καὶ πληθυντικοῦ τῶν οὐσιαστικῶν σὲ – ις (δύναμη – δυνάμεως / δυνάμεων), τῶν οὐδετέρων σὲ – ος (γένος) καὶ – μα (ὄνομα), καθὼς καὶ μερικῶν οὐσιαστικῶν μὲ τὸ θέμα σὲ –ν / - ντ (καθῆκον)
6. Τὰ ἰδιόκλιτα οὐσιαστικά, ὅπως γυνὴ (γυναικός), θρὶξ (τριχός), βασιλεὺς (βασιλέως), Ζεὺς (Διὸς) ἔχουν ἀντικατασταθεῖ ἀπὸ τὶς ἀντίστοιχες μορφὲς τῆς Α’ κλίσης γυναίκα, τρίχα, βασιλιάς, Δίας
7. Κατάργηση τῆς δοτικῆς καὶ ἀντικατάστασή της ἀπὸ τὴν γενικὴ καὶ τὴν αἰτιατικὴ
8. Ἡ πρόθεσή σε
9. Ἡ χρήση τῶν μορίων - θὰ καὶ – νὰ γιὰ τὸν μέλλοντα, τὴν ὑποτακτικὴ καὶ τὴν εὐκτικὴ
10. Ὁ σχηματισμὸς τοῦ ἀορίστου μὲ τὴν κατάληξη – α καὶ ἡ χρήση τῶν περιφραστικῶν χρόνων (παρακειμένου, ὑπερσυντελίκου, καθὼς καὶ τοῦ μέλλοντα: διαρκείας, στιγμιαίου, συντελεσμένου) ἔχω/ εἶχα κάνει, θὰ κάνω, θὰ ἔχω κάνει. Στὸν παθητικὸ ἀόριστο ἐντοπίζουμε τὸ θέμα – θῆ / -τὴ, μὲ τὴν χαρακτηριστικὴ κατάληξη τοῦ παρακειμένου – κὰ (λύω, λύθηκα, γράφω, γράφτηκα)
11. Τὰ πιὸ πολλὰ ἀνώμαλα ρήματα, καθὼς καὶ τὰ ρήματα σὲ – μί, ἔχουν καταργηθεῖ ἢ ἀντικαταστάθηκαν ἀπὸ πιὸ εὔκολες μορφές, ὅπως φέρνω, ἔφερα, φέρθηκα ἀντὶ γιὰ τὸ φέρω, οἴσομαι, ἤνεγκον, ἐνήνοχα, ἠνέχθην ἢ δείχνω ἀντὶ γιὰ τὸ δείκνυμι.

Σαφῶς, αὐτὰ εἶναι μόνο βασικὰ στοιχεῖα καὶ παραδείγματα ποὺ ἀναφέρθηκαν ὡς μία γενικευμένη προσέγγιση τῆς περίπλοκης καὶ πάμπλουτης δομῆς τῆς νεοελληνικῆς γραμματικῆς. Εἶναι βέβαιο ὅμως ὅτι καλύπτουν τὶς βασικὲς γνώσεις τῆς καθομιλούμενης γλώσσας, ποὺ εἶναι ἀπαραίτητες γιὰ τὴν καθημερινὴ ἐπικοινωνία.

Ἄμεσα συνυφασμένο μὲ τὴν ἀναφερόμενη ἐξομάλυνση τῶν φαινομένων τῆς γραμματικῆς, εἶναι τὸ ὅτι οἱ μαθητὲς μὲ εὐχέρεια καὶ ζῆλο μαθαίνουν καὶ τὶς καθημερινὲς ἐκφράσεις τῆς νεοελληνικῆς. Τοὺς προσελκύουν ἰδιαίτερα οἱ σύγχρονες μέθοδοι διδασκαλίας τῆς γλώσσας, οἱ ὁποῖες σὲ μεγάλο βαθμὸ διαφέρουν ἀπὸ τὴν κοινότοπο, δασκαλοκεντρικὴ μέθοδο διδασκαλίας τῶν κλασικῶν γλωσσῶν. Τὸ πιὸ σημαντικὸ εἶναι οἱ διδασκόμενοι νὰ ἔχουν τὴν δυνατότητα νὰ ἀκούσουν τὴν καθημερινὴ γλῶσσα μέσω διάφορων ὀπτικὸ-ἀκουστικῶν μέσων. Μὲ τὶς βασικὲς γνώσεις τῶν ἀρχαίων, παρόλο ποὺ πολὺ συχνὰ οἱ ἴδιοι δὲν ἔχουν τὴν πλήρη ἐπίγνωση τῆς ἱκανότητάς τους, οἱ μαθητὲς γίνονται ἐπιδεκτικοὶ καὶ περαιτέρω μαθήσεως, εἰδικῶς, ὅταν σιγουρευτοῦν ὅτι ἡ ἐκμάθηση αὐτὴ θὰ προλειάνει τὴν ἐπικοινωνία μὲ τοὺς Ἕλληνες συνομηλίκους τους. Ὁ ἐνθουσιασμὸς καὶ ἡ χαρά τους τότε θὰ πολλαπλασιαστοῦν.

Ὁμολογῶ ὅτι ἔχω υἱοθετήσει καὶ ἐφαρμόζω πιστὰ αὐτὴν τὴν ὁλιστική, μαθητοκεντρικὴ μέθοδο, καθώς, ὅταν ἔκανα τὰ πρῶτα μου βήματα στὴν νεοελληνική, ἡ ἀρχαιομάθεια μὲ βοήθησε σὲ πολὺ μεγάλο βαθμό. Ἐρχόμενη στὴν Ἀθήνα στὸ πρόγραμμα τῆς νεοελληνικῆς γλώσσας τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, δὲν ἤξερα παρὰ μόνο ἐλάχιστες λέξεις τῆς γλώσσας. Ὡστόσο, χάρη στὴν γνώση τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν βρέθηκα στὴν εὐχάριστη, ἀλλὰ παράλληλα δύσκολη θέση νὰ παρακολουθῶ μαθήματα σὲ τάξη προχωρημένων μαζὶ μὲ πολλοὺς συμμαθητὲς μὲ ἑλληνικὴ καταγωγή, οἱ ὁποῖοι ἄπταιστα μιλοῦσαν τὴν γλῶσσα, δὲ γνώριζαν ὅμως τὴν γραμματική. Τὸ χάσμα ποὺ ὑπῆρχε μεταξύ μας τότε τὸ θεωροῦσα ἀδύνατον νὰ γεφυρωθεῖ. Σύντομα ὅμως κατάλαβα τί ὄφελος μοῦ προσέφερε ἡ ἀρχαιομάθεια. Σήμερα συνειδητοποιῶ καθημερινά τὸ πόσο μὲ βοηθᾶνε τὰ ἀρχαῖα στὸν χειρισμὸ τῶν νέων ἑλληνικῶν, ἀλλὰ καὶ ἀντίστροφα, τὸ ὅτι τὰ νέα ἑλληνικὰ συμβάλλουν σὲ ἀξιοσημείωτο βαθμὸ στὴν ἀνάγνωση κάποιου δυσνόητου ἀρχαίου κειμένου. Ἂν καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ προκαλέσω τὶς ἀντιδράσεις σας καὶ ἐπειδὴ σέβομαι βαθιά τὸ μέρος, ὅπου βρίσκομαι, ἐν τούτοις, ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὀφείλεται στὴν ἐρασμιακὴ προφορά.

Παρ’ ὅλα αὐτά, ὅπως ἤδη ἔχουμε ἐπισημάνει, ἡ ἀρχαιομάθεια μπορεῖ νὰ ἀποτελέσει μεγάλο ἐμπόδιο στὴν ἀρχικὴ ἐκμάθηση τῆς νεοελληνικῆς. Ὅσοι ἔχουν ἐξοικειωθεῖ μὲ τοὺς αὐστηροὺς κανόνες ποὺ διέπουν τὴν γραμματική των ἀρχαίων, μὲ μεγάλη δυσκολία θὰ ἀποδεχτοῦν τὴν ἀλλαγή τους, καθὼς καὶ τὴν κατάργησή τους. Παράλληλα σήμερα ἔχουν παραμείνει εὔχρηστα πολλὰ ἀνώμαλα οὐσιαστικὰ καὶ ρήματα. Σὲ μερικὰ καταλαβαίνουμε τὴν ἀλλαγή, ἐνῶ ἄλλα ἔχουν διατηρηθεῖ ἀναλλοίωτα. Εἶναι γεγονὸς ὅμως, ὅταν κανεὶς βρίσκεται πλέον σὲ ἐπίπεδο νὰ χειρίζεται εὔκολα τὴν γλῶσσα, παραγκωνίζει τὶς ἀρχικὲς δυσκολίες, καθὼς καταλήγει στὸ συμπέρασμα νὰ θεωρεῖ τὶς γνώσεις τοῦ αὐτονόητες.

Παράλληλα, εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ ἀρχαιομάθεια ἀποτελεῖ μεγάλη διευκόλυνση γιὰ τὴν ἀντίληψη τῆς νεοελληνικῆς, κυρίως στὸν γραπτὸ λόγο. Εἶναι δεδομένο, ὅτι πολλοὶ φιλόλογοι εἶναι αὐτοδίδαχτοι καὶ χειρίζονται τὴν νεοελληνικὴ μόνο σὲ ἐπίπεδο ἀνάγνωσης. Ὅταν πρόκειται γιὰ κείμενο τῆς καθαρεύουσας, ἡ ἀνάγνωσή τους εἶναι πλήρης, ἄνετη.

Ὡς φιλόλογοι θὰ συμφωνήσουμε ὅτι τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ νέα ἑλληνικὰ δὲν εἶναι δύο ἀντίρροπες γλῶσσες. Εἶναι ἀναμφισβήτητο ὅτι τὰ νεοελληνικὰ ἀποτελοῦν ἐξέλιξη τῆς γλώσσας, ἡ ὁποία στὸ διάβα τῶν αἰώνων πέρασε ἀπὸ διάφορες φάσεις καὶ μορφές. Ἡ ἐξέλιξη αὐτὴ εἶναι εὐνόητη γιὰ τὴν σύγχρονη ἐποχή. Ἐν τούτοις εἶναι πολὺ σημαντικὸ νὰ σεβόμαστε τὴν γλῶσσα ἐμπλουτίζοντάς την συνεχῶς μὲ τὸν γλωσσικὸ καὶ ἐκφραστικὸ θησαυρὸ τῆς «ἀρχαίας μητέρας» της.

Βάσει ὅλων αὐτῶν, τὸ ἀρχικὸ ἐρώτημα – ὁ τίτλος τῆς σημερινῆς μου εἰσήγησης - Ἡ ἀρχαιομάθεια – πύλη γιὰ τὴν ἀπρόσκοπτη ἐκμάθηση τῆς νεοελληνικῆς γλώσσας - δὲν τίθεται πλέον ὡς ἐρώτημα, ἀλλὰ ἀποδεικνύεται ὡς ἀναμφισβήτητο δεδομένο.

Στὸ σημεῖο αὐτό, δὲν μπορῶ νὰ μὴν ἀνακαλέσω στὴν μνήμη τοὺς στίχους ἑνὸς ἀπὸ τοὺς κορυφαίους ποιητὲς τῆς νεοελληνικῆς λογοτεχνίας, τοῦ Ὀδυσσέα Ἐλύτη, ποιητῆ «τῆς πατριδογνωσίας», ὅπως τὸν ἀποκαλοῦν οἱ κριτικοί. Στοὺς στίχους αὐτοὺς ὁ ποιητὴς μὲ ἕναν ἰδανικὸ τρόπο δείχνει τὴν αἰώνια ἐξέλιξη τῆς γλώσσας, σμιλεύοντας λέξη λέξη τὶς εἰκόνες, τὰ χρώματα καὶ τὴν ἱστορία τῆς Ἑλλάδας, ἀπὸ τὸν καιρὸ ποὺ «οἱ ἀθάνατοι βάδιζαν στὴν γῆ» μέχρι σήμερα.

Τὴ γλῶσσα μου ἔδωσαν ἑλληνική.
τὸ σπίτι φτωχικὸ στὶς ἀμμουδιὲς τοῦ Ὁμήρου...

Μονάχη ἔγνοια ἡ γλῶσσα μου στὶς ἀμμουδιὲς τοῦ Ὁμήρου...

Ἐκεῖ σπάροι καὶ πέρκες
ἀνεμόδαρτα ρήματα
ρεύματα πράσινα μὲς στὰ γαλάζια
ὅσα εἶδα στὰ σπλάχνα μου ν' ἀνάβουνε
σφουγγάρια, μέδουσες

μὲ τὰ πρῶτα λόγια τῶν Σειρήνων
ὄστρακα ρόδινα μὲ τὰ πρῶτα μαῦρα ρίγη...
Μονάχη ἔγνοια ἡ γλῶσσα μου, μὲ τὰ πρῶτα μαῦρα ρίγη...

Ἐκεῖ ρόδια, κυδώνια
θεοὶ μελαχροινοί, θεῖοι κ' ἐξάδελφοι
τὸ λάδι ἀδειάζοντας μὲς στὰ πελώρια κιούπια.
Καὶ πνοὲς ἀπὸ τὴ ρεμματιὰ εὐωδιάζοντας
λυγαριὰ καὶ σχίνο
σπάρτο καὶ πιπερόριζα
μὲ τὰ πρῶτα πιπίσματα τῶν σπίνων
ψαλμωδίες γλυκὲς μὲ τὰ πρῶτα-πρῶτα Δόξα Σοί...
Μονάχη ἔγνοια ἡ γλῶσσα μου, μὲ τὰ πρῶτα-πρῶτα Δόξα Σοί!..

Ἐκεῖ δάφνες καὶ βάγια
θυμιατὸ καὶ λιβάνισμα
τὶς πάλες εὐλογώντας καὶ τὰ καριοφίλια
στὸ χῶμα τὸ στρωμένο μὲ τ' ἀμπελομάντιλα ,
κνίσες, τσουγκρίσματα
καὶ Χριστὸς Ἀνέστη

μὲ τὰ πρῶτα σμπάρα τῶν Ἑλλήνων!
Ἀγάπες μυστικὲς μὲ τὰ πρῶτα λόγια τοῦ Ὕμνου...

Μονάχη ἔγνοια ἡ γλῶσσα μου, μὲ τὰ πρῶτα λόγια τοῦ "Ὕμνου !..

Γιατί μαθαίνουμε ἀρχαία ἑλληνικά; Ὄχι μόνο γιὰ νὰ γνωρίσουμε τὴν Χώρα ποὺ θεωρεῖται τὸ λίκνο τοῦ πανανθρώπινου πολιτισμοῦ, ποὺ θεμελίωσε πανανθρώπινα ἰδανικά, στοιχεῖα παγκόσμιας ἐμβέλειας οὔτε βέβαια γιὰ νὰ ἐντρυφήσουμε στὴν γλῶσσα, τῆς ὁποίας τὰ πλούτη διατηροῦνται πολυεδρικὰ σὲ πολλὲς ξένες γλῶσσες (ἄλλωστε τὸ θέμα αὐτὸ συζητήθηκε πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων σὲ παρόμοιο συνέδριο), ἀλλὰ γιὰ νὰ μπορέσουμε νὰ καταλάβουμε τὸ ἀρχαῖο πνεῦμα, στὸ ὁποῖο καθρεφτίζονται οἱ βασικὲς ἀξίες ὅλης τῆς ἀνθρωπότητας. Ἄλλωστε, δὲν εἶναι τυχαῖο τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ μελέτη τῶν Ἑλληνικῶν σὲ κάθε τοὺς ἔκφανση ἀποτελεῖ τὸ θεμελιῶδες γνωστικὸ ἀντικείμενο σὲ ὅλα τὰ πανεπιστημιακὰ ἱδρύματα τῆς ὑφηλίου.

Γιατί μαθαίνουμε νέα ἑλληνικά; Γιὰ νὰ μπορέσουμε νὰ ζήσουμε μὲ τὸν συνάνθρωπό μας σήμερα, καταλαβαίνοντας ὁ ἕνας τὸν ἄλλο, ἀνταλλάσσοντας τὶς ἀξίες μας καὶ ἀνατροφοδοτώντας τὶς ψυχές μας, προσφέροντας πάντα το βασικότερο – τὴν τιμιότητα καὶ τὴν ἀγάπη. Παράλληλα, γιὰ νὰ εἴμαστε μάρτυρες τῆς ἐξέλιξης τῆς γλώσσας, ἡ ὁποία ὡς ζωντανὸ ὃν μεταμορφώνεται καὶ ὅσο καὶ ἂν ἄκμαζε στὴν ἀρχαιότητα, συνεχῶς ἐμπλουτίζεται καὶ διηνεκῶς ὀμορφαίνει. Ἂν καὶ τὴν ὀνομάζουμε νεοελληνικὴ γλῶσσα, ἂς μὴν τὴν θεωροῦμε «νήπιον βρέφος» στὸν κόλπο τῆς μητέρας της. Μὲ τοὺς κορυφαίους λογοτέχνες της, ἀκραιφνεῖς λεξιπλάστες, τὸν Καβάφη, τὸν Ἐλύτη, τὸν Σεφέρη, τὸν Ρίτσο, καὶ πολλοὺς ἄλλους, ἡ γλῶσσα αὐτὴ ὁλοένα ἀποδεικνύει τὴν ὡριμότητά της.

Καταληκτικά, ἐπανερχόμενη στὸ θέμα, ἔχω τὴν πλήρη συνείδηση ὅτι εἶναι ἀδύνατον πάντα νὰ ἐκπληρώνω τὸ καθῆκον μου, τὸ ὁποῖο ὡς καθηγήτρια ἔβαλα ὡς στόχο στὴν ζωή μου – νὰ μάθω τοὺς μαθητὲς τὰ ἑλληνικὰ γράμματα. Ἐὰν ὅμως μέσω τῆς διδασκαλίας, μιᾶς κάποτε τόσο δύσκολης γλώσσας, καταφέρω νὰ τοὺς μεταδώσω, ἔστω καὶ ἕνα μικρὸ μέρος τῆς ἀγάπης μου τόσο γιὰ τὴν ἀρχαία, ὅσο καὶ γιὰ τὴν νεοελληνικὴ γλῶσσα καὶ γενικῶς γιὰ τὸν Ἑλληνισμό, τότε θὰ θεωρῶ τὸ ὄνειρό μου πραγματοποιημένο.

Τέλος, ἐπιτρέψτε μου νὰ ἐκφράσω δημόσια τὴν εὐγνωμοσύνη γιὰ τὸ ὅτι μου δόθηκε ἡ εὐκαιρία νὰ παρευρεθῶ στὸ συνέδριο αὐτὸ πρὸς τὸν Πρόεδρο τοῦ ΟΔΕΓ, κύριο Κωνσταντῖνο Καρκανιᾶ, τὸν Γενικὸ Γραμματέα καὶ ψυχὴ τοῦ Ὀργανισμοῦ, κύριο Γεώργιο Παυλάκο, μὲ τοὺς ὁποίους χρόνια τώρα διατηρῶ ἄψογες, φιλικὲς σχέσεις. Ἐπίσης, θερμὲς εὐχαριστίες ὀφείλω στὸν ἐξαιρετικὸ φίλο, φιλόλογο, κύριο Παναγιώτη Ἀσημόπουλο γιὰ τὶς πολύτιμες ἐπισημάνσεις, τὴν ἀρωγὴ καὶ τὴν ἐγκάρδια ὑποστήριξή του.

Μὲ τὴν εὐκαιρία, θὰ ἤθελα νὰ εὐχαριστήσω θερμότατα ὅλες τὶς καθηγήτριές μου, οἱ ὁποῖες μου ἔδωσαν τὴν γλῶσσα μου τὴν Ἑλληνική.

Σᾶς εὐχαριστῶ πολὺ γιὰ τὴν προσοχή σας!

τῆς Κοραλλίας Τσέρνκοβιτς. Ἡ Κοραλλία Τσέρνκοβιτς εἶναι Κλασικὴ Φιλόλογος καὶ Νεοελληνίστρια στὸ Ἰδιωτικὸ Κλασικὸ Λύκειο, τοῦ Ζάγκρεμπ στὴν Κροατία.
 

Ὀργανισμὸς γιὰ τὴν Διάδοση τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσας

Αρχαιομάθεια - Archaiomatheia

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]

αρχαιομάθεια η [arxeomáθia] Ο27 : α.η γνώση της αρχαιότητας (ιδίως της ελληνικής και της ρωμαϊκής). β. η γνώση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.

[λόγ. αρχαιομαθ(ής) -εια]

[Λεξικό Γεωργακά]

αρχαιομάθεια [arçeomáθia] η, (L)

• knowledge of (mainly classical) antiquity (syn αρχαιογνωσία 1):
  • περιηγητές με κάποια ~στέκονταν με δέος μπροστά στα ερείπια των Mυκηνών (Papachatzis) |
  • η αρχαιομάθειά του .. τον ευκόλυνε ν' αντλήσει ποιητική ουσία από ανεκτίμητα αρχαία πρότυπα (Stasinop) |
  • η αρχαιομάθειά του αυτή δεν ήταν ασυμβίβαστη με τη βαθιά θρησκευτική κατάρτισή του (Vacalop)

[fr kath (neol Koumanoudis) αρχαιομάθεια, der of αρχαιομαθής]

[Λεξικό Γεωργακά]

αρχαιομαθής [arçeomaθís] ο, η, (L)

• person knowledgeable in or studying matters of (classical) antiquity (near-syn αρχαιογνώστης):
  • θα κάνει ν' ανοίξουν μεγάλα τα μάτια τους οι σοφοί μας αρχαιομαθείς (Myrtiotissa)

[fr kath (neol Koumanoudis) αρχαιομαθής, cpd w. combin form -μαθής; cf γλωσσομαθής, νομομαθής, πολυμαθής etc]

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]

αρχαιομαθής -ής -ές [arxeomaθís] Ε10 : (για πρόσ.) που χαρακτηρίζεται από αρχαιομάθεια. α. που γνωρίζει καλά τα σχετικά με την αρχαιότητα (ιδίως την ελληνική και τη ρωμαϊκή). || (ως ουσ.) ο αρχαιομαθής. β. που γνωρίζει καλά την αρχαία ελληνική γλώσσα. || (ως ουσ.) ο αρχαιομαθής.

[λόγ. αρχαιο- + -μαθής]